Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

F-ACT Jeugdonderzoek van start

F-ACT als zorgorganisatiemodel voor kinderen en jongeren

F-ACT Jeugd sluit aan op de maatschappelijke beweging richting verdere ambulantisering, waarbij hulpverleners in de wijk steeds belangrijker worden en de klinische zorg afneemt. Op het oog een zeer geschikt organisatiemodel binnen het huidige zorglandschap. Maar draagt F-ACT als organisatiemodel ook bij aan verbetering van het psychosociaal en maatschappelijk functioneren van kinderen en jongeren met ernstige psychische problematiek? Dat is de kern van ons F-ACT Jeugdonderzoek.

We kunnen niet wachten om het onderzoek van start te laten gaan. Op dit moment maken we kennis met de deelnemende teams, plannen we de audits voor certificering, ontwikkelen we het digitale datasysteem voor afname van de vragenlijsten en toetsen we het onderzoeksontwerp door een ethische commissie. Zo gauw dit rond is, voor de komende zomer, start de inclusie van de deelnemers.

Grote opkomst F-ACT Jeugdteams

De vraag naar het F-ACT Jeugd-zorgmodel neemt toe: met 13 gecertificeerde teams en met meer dan 30 teams in ontwikkeling, kent het aantal F-ACT Jeugdteams een grote opmars. F-ACT staat voor Flexible Assertive Community Treatment; klinische zorg op ambulante wijze. De jeugdvariant richt zich op kinderen en jongeren met (een vermoeden van) psychische problematiek en complexe problemen op meerdere levensgebieden (Hendriksen-Favier, 2013a). Naast psychische problematiek spelen bijvoorbeeld problemen binnen het gezin, met verslaving, school/werk of criminaliteit. Door deze ingewikkelde combinatie vinden deze jongeren doorgaans onvoldoende aansluiting bij de reguliere hulpverlening en vallen ze vaak tussen wal en schip (Storm, Frieswijk & Hendriksen-Favier, 2013).

Onmisbare schakel in de zorg

Door het proactief aanbieden van intensieve hulp aan de jongere en het gezin in de eigen omgeving, lijken F-ACT Jeugdteams een onmisbare schakel in de bestaande zorg. Een team van hulpverleners biedt zowel behandeling als praktische ondersteuning op meerdere gebieden. Zo kan het zijn dat er binnen één gezin verschillende teamleden langskomen voor hulp bij financiën, verslaving, school/werk, wonen en opvoedondersteuning.

Ontwikkeling staat centraal

Een belangrijke pijler waar F-ACT zich op richt, en het onderzoek dus ook, is herstel. In de kinder- en jeugdpsychiatrie vertaalt dit zich naar het op gang brengen van een (dreigende) stagnerende ontwikkeling. De leden van het F-ACT Jeugdteam stimuleren kinderen en jongeren in hun ontwikkeling op het gebied van persoonlijke identiteit, sociale contacten, school/werk en vrije tijd. Daarbij staat het benutten en versterken van de eigen kracht en de mogelijkheden voor ontwikkeling centraal, in plaats van de ziekteverschijnselen (Hendriksen-Favier, 2013a).

Eerder onderzoek is veelbelovend maar kleinschalig

Binnen de zorg voor jeugd is er op dit moment weinig zicht op het verloop van de effecten van de F-ACT methodiek. Hoewel uit de praktijk positieve geluiden klinken en het Nederlands onderzoek naar F-ACT bij jeugd veelbelovend lijkt, zijn deze onderzoeken kleinschalig (Hendriksen-Favier, 2013b; Roosenschoon & Schell, 2013; Storm, Frieswijk & Hendriksen-Favier, 2013; Van Houtem-Solberg, Chatrou, Werrij & van Amelsvoort, 2015).

Hoewel uit de praktijk van de F-ACT-Jeugdteams positieve geluiden klinken, is er op dit moment weinig zicht op het verloop van de effecten van de F-ACT methodiek.

De kracht van F-ACT bij jeugd

Om meer zicht te krijgen op F-ACT bij jeugd, is GGZ Oost Brabant in samenwerking met het Trimbos-instituut, Universiteit Utrecht en zeven ggz-instellingen (Accare, GGZ Noord Holland Noord, Idris, Kenter Jeugdhulp, Lucertis, Mondriaan en Triversum) een grootschalig wetenschappelijk onderzoek gestart. In dit onderzoek bestuderen we verandering in het psychisch en maatschappelijk functioneren over de loop van de F-ACT zorg en kijken we of deze verandering samenhangt met de modelgetrouwheid van de teams. Dit laat ons de facetten van de F-ACT methodiek zien die belangrijk zijn voor positieve uitkomsten, maar ook noodzakelijke aanvullingen in het model waar op doorontwikkeld kan worden. De onderzoeksresultaten helpen om de kracht van F-ACT bij jeugd te duiden en de positie van F-ACT Jeugdteams te versterken. De resultaten geven namelijk transparantie naar gemeenten en financiers en naar de organisaties en teamleden zelf.

600 jongeren

Om deze vragen te beantwoorden gaan we 600 jongeren twee jaar lang volgen. Deze zijn allemaal in behandeling van één van de 22 deelnemende F-ACT Jeugdteams. In twee jaar nemen we halfjaarlijks een set vragenlijsten af bij de jongere, ouder(s) en hulpverlener (in totaal 5 metingen). Zo monitoren we de F-ACT zorg die de jongeren ontvangen met vragenlijsten die zoveel mogelijk aansluiten bij de doelen van F-ACT. Als jongeren tussentijds F-ACT zorg verlaten, dan kunnen zij blijven deelnemen aan het onderzoek. Om vast te stellen hoe modelgetrouw de teams werken, voeren we bij elk team één audit van het CCAF uit gedurende de onderzoeksperiode.

Wie zijn wij?

Vanuit het Landelijk Platform Flexible ACT Jeugd is een projectgroep ingesteld die directe sturing en uitvoering geeft aan het onderzoek. Deze bestaat uit Prof. Dr. Rutger Engels (Trimbos-instituut, Universiteit Utrecht), Dr. Hans Kroon (Trimbos-instituut), Dr. Daan Creemers (GGZ Oost Brabant, hij blogte al eerder op deze website), Dr. Nynke Frieswijk (Accare) en ikzelf, Marieke Broersen als promovendus (GGZ Oost Brabant).

Buiten mijn werk als onderzoeker, werk ik zelf in een F-ACT Jeugdteam. Ik ervaar dit als een erg mooie combinatie, waarbij ik de vragen uit de praktijk mee kan nemen in het onderzoek. Met onderwerpen als empowerment, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie probeer ik zo nauw mogelijk aan te sluiten bij het toegepaste F-ACT model. Tegelijkertijd zal ik de wetenschappelijke ontwikkelingen vertalen naar de praktijk, voor effectievere zorg en doorontwikkeling van het F-ACT model. Naast dat dit onderzoek zal uitmonden in mijn proefschrift, komt kennis zo sneller op de werkvloer terecht. Op deze manier werken onderzoek en praktijk samen aan een toekomst waarin de jongeren en hun gezin beter geholpen kunnen worden.

Wij hebben er zin in om met alle betrokkenen aan de slag te gaan!


Hendriksen-Favier, A. (2013a). Modelbeschrijving FACT-Jeugd: herziene versie. Utrecht: Trimbos-instituut.
Hendriksen-Favier, A. I. (2013b). FACT-Jeugd West-Friesland. Evaluatie van cliëntkenmerken, aanbod, werkwijze en tevredenheid. Utrecht: Trimbos-instituut.
Houtem-Solberg, D.M.W.R., van, Chatrou, E.W.C.H., Werrij, M.Q., & Amelsvoort, T.A.M.J., van. (2015). Jeugd-F-ACT: problematiek van een bijzondere populatie in kaart gebracht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 12, 892 – 896.
Roosenschoon, B., & Schell, P. (2013). Zorg voor jongeren in de grote stad; evaluatie van ACT-Jeugd Rotterdam. Tijdschrift voor Rehabilitatie & Herstel, 1, 4-16.
Storm, A., Frieswijk, N., & Hendriksen-Favier, A. (2013). FACT als organisatiemodel voor langdurig zorgafhankelijke kinderen en jongeren. Kind en Adolescent Praktijk, 12, 52-61.

Marieke Broersen Over Marieke Broersen

promovendus F-ACT Jeugdonderzoek | uitgebreid brunchen | psycholoog F-ACT Jeugdteam GGZ Oost Brabant | woont in Amsterdam & Brabant | film | bootcamp & yoga | stedentrips | fotografie

Reageren