Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

De oplossing voor een laag zelfbeeld?!

Het is vast herkenbaar, die vervelende gedachte over jezelf (“Doe ik dit alweer fout…”) die weer door je hoofd glipt. De ene persoon denkt vaker negatief over zichzelf dan de ander. Dit slaan we allemaal onbewust op in ons zelfbeeld. Je kunt boekenkasten vol vinden over tips en trucs voor het ‘oplossen’ van een laag zelfbeeld. Maar gaan we hier niet iets te kort door de bocht? Ligt er niet heel veel ten grondslag aan dit zelfbeeld? In deze post ga ik dit onderzoeken, te beginnen bij wat een zelfbeeld is en hoe dit ons beïnvloedt. Uiteindelijk zal ik proberen de eerste stappen voor het ontwikkelen van een nieuw zelfbeeld bloot te leggen, op zoek naar de realiteit.

Wat is een zelfbeeld en hoe ontwikkelt het zich?

Meisje zittend tegen een muurVolgens de dikke Van Dale is het zelfbeeld “het beeld dat iemand van zichzelf heeft”. Het lijkt een simpele definitie, maar toch is het juist zo complex. Het zelfbeeld dat je hebt kan positief, negatief of misschien ook wel gewoon neutraal zijn. Het kan realistisch of onrealistisch zijn. Het zelfbeeld bestaat uit een verzameling van ideeën over jezelf op verschillende gebieden: fysiek, sociaal, cognitief en emotioneel. Je zelfbeeld wordt onder andere beïnvloed door je opvoeding, jarenlange opbouw aan ervaringen, je persoonlijkheid en de reacties van anderen over jou. Bijna niemand heeft een perfect zelfbeeld, maar dat is ook niet nodig. Het is normaal om jezelf soms te over- of onderschatten of om op een andere manier naar jezelf te kijken dan je omgeving dat doet.

Bijna niemand heeft een perfect zelfbeeld, maar dat is ook niet nodig.

Hoe werkt het zelfbeeld door op ons gedrag?

Het beeld dat je van jezelf hebt, bepaalt hoe je je gedraagt. Je gedachten over jezelf (bijvoorbeeld: “ik ben saai”) maken dat je je op een bepaalde manier voelt (bijvoorbeeld: verdrietig) en daardoor ook misschien zo voordoet (bijvoorbeeld: je wordt stiller tijdens een avondje met vrienden). Je gedachten worden zo je eigen waarheid. Dit noemen we ook wel de self-fulfilling prophecy. Wanneer dit te vaak negatief werkt, klopt je zelfbeeld misschien niet helemaal meer. Het komt dan niet meer overeen met de realiteit. Dit kan grote gevolgen hebben voor hoe iemand in het leven staat en functioneert. Het kan er zelfs voor zorgen dat je in een negatieve spiraal komt en er allerlei andere problemen zich opdoen, zoals faalangst of een depressie.

Onderzoek naar zelfbeeld

Vaak willen mensen hun negatieve zelfbeeld veranderen in een positief zelfbeeld. De adviezen over hoe om te gaan met een negatief zelfbeeld zijn overal op internet te vinden. Tips zoals: “Geef positieve bekrachtiging of laat merken dat je om iemand geeft” zijn snel gegeven. Maar dit lijkt iets te simpel gedacht. Onderzoek van Marigold, Cavallo, Holmes & Wood uit 2014 laat zien dat positieve bekrachtiging van de omgeving geen direct positief effect heeft op iemand met een laag zelfbeeld. Deze mensen willen juist gezien worden zoals ze zichzelf voelen. Een ander onderzoek van Brummelman en anderen (2014) beschrijft dat overdreven of extreme lof (“Je hebt een ontzettend mooie tekening gemaakt!”) juist kan tegenwerken bij de ontwikkeling van een adequaat zelfbeeld bij kinderen. Een kind kan het gevoel krijgen dat ouders of docenten hoge standaarden stellen. En dat kan kinderen dan ontmoedigen om uitdagingen aan te gaan. Maar wat moet je dan wel doen?

Wat te doen?

Dit blijft een lastige vraag. Voorop staat dat het belangrijk is om bij de realiteit te blijven. Dus niet overdrijven in je positieve reacties (“Maar je bent echt een fantastische schilder!”) wanneer dit niet bij de realiteit past (iemand heeft voor het eerst geschilderd en het is echt geen Picasso), maar blijf bij de waarheid en realiteit. Zoek waar mogelijk naar een positieve insteek, maar houd het realistisch en haalbaar. En om het zelfbeeld verder aan te pakken, moet je eerst weten wat de stand van zaken is. Het doen van onderzoek is zoals zo vaak ook hier de eerste stap, ga het zelfbeeld eens verkennen. Ga na waar je positieve en negatieve gedachten over jezelf hebt op de eerder genoemde vier domeinen. Check bij de mensen in je omgeving hoe zij dit zien. Ga op zoek naar succeservaringen: wat kan je en van wie kan je hierin bevestiging krijgen? Verwacht ook niet dat het in een week is opgelost. Het opbouwen van een zelfbeeld duurt jaren, dat verander je dan ook niet zomaar. Maar het uitgangspunt is: blijf bij de realiteit en streef zo stap voor stap naar een positief-realistisch zelfbeeld.

Referenties:
Brummelman, E., Thomaes, S., Orobio de Castro, B., Overbeek, G., Bushman, B.J. (2014). “That’s Not Just Beautiful—That’s Incredibly Beautiful!” The Adverse Impact of Inflated Praise on Children With Low Self-Esteem. Psychological Science, 25, 728-735.
Marigold, D.C., Cavallo, J.V., Holmes, J.G., Wood, J.V. (2014. Journal of Personality and Social Psychology, Vol 107(1), 56-80.

Audrey Totté Over Audrey Totté

orthopedagoog met ambitie | reisfanaat | sporten | autismedeskundige | houdt van uitdagingen | psychodiagnosticus | levensgenieter | brede interesse voor zorggerelateerde zaken

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten