Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Onzichtbare wonden helen niet vanzelf: Trauma, integratie en vluchtelingenkinderen in Nederland, het zal ons een zorg zijn.

Wekelijks bereiken om verschillende redenen duizenden vluchtelingen Europa. Volgens cijfers van het COA zijn ongeveer een derde van deze vluchtelingen kinderen. Het merendeel van deze kinderen is op de vlucht geslagen vanwege oorlog en geweld. Zij voelden zich niet meer veilig in hun eigen land en besloten de oversteek naar Europa te wagen. Eenmaal hier aangekomen, ligt de aandacht bij bed, bad en brood. Maar hoe zit het met eventuele noodzakelijke psychische behandeling?

In de wachtkamer zit Hamza, een 16-jarige Syrische jongen. Hij zit naast een man met een aktetas op schoot. Wanneer ik op Hamza afstap en hem vertel dat ik voor hem kom, staat hij op en geeft mij een hand. In redelijk Engels stelt hij zichzelf voor. De meneer naast hem blijkt de tolk te zijn. Hamza is inmiddels een jaar geleden met zijn vader gevlucht uit Syrië en heeft daar zijn moeder en zusjes moeten achterlaten.

In de jeugd-GGZ

Op verzoek van de GGD-arts heeft Hamza zich aangemeld op een kinderpsychiatrische polikliniek. Hij vertelt tijdens het intakegesprek dat hij de laatste tijd erg moe is en nergens plezier aan beleeft. Voortdurend heeft hij last van nare herinneringen. Hamza is aan het voetballen als zijn dorp wordt gebombardeerd. Samen met enkele dorpsgenoten besluiten zijn vader en hij hun woonplaats te verlaten. Een voettocht met veel onzekerheid, onveilige plekken, weinig eten en veel geweld volgt.

Posttraumatische stress

Hamza is inmiddels negen maanden in Nederland. Hij slaapt slecht. In toenemende mate ervaart hij angst om in slaap te vallen, bang om weer dezelfde nachtmerries te krijgen als vorige nachten. Hij probeert zichzelf wakker te houden door veel rond te wandelen over het terrein. Sinds twee weken heeft hij last van gegil in zijn hoofd, gegil van kinderen. Beelden gerelateerd aan de oorlog en zijn vlucht naar en door Europa dringen zich aan hem op. Hij ervaart veelal gevoelens van spanning en onveiligheid. Hij is uitgeput, mede omdat hij voortdurend bezig is zijn omgeving te scannen. Het liefst blijft hij uit de buurt van alles wat hem aan Syrië doet herinneren.

Hamza lijdt aan een posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Deze stoornis is een schadelijk gevolg van stressvolle en potentieel traumatische gebeurtenissen, waaronder het getuige zijn van aanhoudend en langdurig geweld, het verkeren in oorlogsomstandigheden, traumatische verliezen en moeten vluchten. Driekwart van de vluchtelingenkinderen heeft te maken met soortgelijke stressverschijnselen en een aanzienlijk deel van hen ontwikkelt een posttraumatische stress-stoornis.

Onzichtbare wonden helen niet vanzelf

23Meisje-halfbloed-tuurt-hoog‘Bed, bad en brood’ en steunende contacten zijn noodzakelijke voorwaarden. Dit neemt echter niet weg dat de hoge lijdensdruk van kinderen met PTSS blijft bestaan. Gespecialiseerde hulp is nodig en noodzakelijk. Blijft PTSS onbehandeld, dan is er grote kans op het ontstaan van allerlei bijkomende problemen zoals depressie, alcohol- of drugsmisbruik, agressieregulatieproblemen en cognitieve problemen. Het goede nieuws is echter dat PTSS doorgaans goed behandeld kan worden. Daar zijn geen pillen voor nodig, noch eindeloze therapiesessies. Behandelvormen als Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) en Narratieve Exposure Therapie (NET) zijn behandelinterventies die kortdurend zijn (enkele sessies) en bijzonder (kosten)effectief.

Het zal ons een zorg zijn

2Gang-middelbare-school-leerlingenHet is niet onze bedoeling om middels deze post een politiek statement te maken. Daarvoor verschillen de politieke opvattingen binnen onze opleidingsgroep bovendien te veel. Deze post komt voort uit een gedeelde zorg over de situatie waarin vluchtelingenkinderen verkeren en de psychosociale problemen die zij ervaren. Hoe je het ook wendt of keert: op het moment dat zij opgevangen worden in Nederland maken ze deel uit van onze samenleving.
Wij vinden het onacceptabel dat kinderen als Hamza bijna een jaar moeten wachten op de juiste hulpverlening. Zorgelijk vinden we het om te lezen dat een groot deel van de kinderen dat Nederland bereikt geen goede psychologische screening krijgt. Kinderen hebben recht op zorg, ongeacht hun politieke status of culturele achtergrond.

Kinderrechten

De rechten van kinderen zijn vastgelegd in het Kinderrechtenverdrag. Een van deze rechten is dat alle kinderen recht hebben op een gezond leven en op behandeling van ziekte en voorzieningen die leiden tot het herstel van de gezondheid. Daaronder valt extra hulp en zorg als het kind slachtoffer is geweest van (oorlogs)geweld. Daarnaast vraagt het verdrag bijzondere aandacht voor de positie van vluchtelingenkinderen, vanwege hun kwetsbare situatie. De staat moet zorgen voor passende maatregelen ter bevordering van geestelijk herstel.

Huidige toestand

Op 10 september 2015 deed Unicef een oproep aan de staatssecretaris van Veiligheid & Justitie. De verhoogde instroom aan vluchtelingen mag volgens Unicef niet leiden tot situaties waarbij kinderen die al heel veel hebben moeten doorstaan het risico lopen verder beschadigd te raken. Het onbehandeld laten van PTSS is schadelijk. Kinderombudsman Marc Dullaert noemt in een recent interview in Nieuwsuur dat er te weinig aandacht uitgaat naar wat de tienduizenden kinderen, die iedere maand Europa binnen komen, hebben meegemaakt. Volgens Dullaert is de kennis en kunde aanwezig om deze kinderen de geestelijke gezondheidszorg te bieden waar zij recht op hebben. Hij stelt dat een organisatieargument niet zwaarder mag wegen dan de gezondheid van vluchtelingenkinderen.

Hoe verder?

We kunnen niet genoeg benadrukken dat onbehandeld trauma toxisch is voor het brein en een verstikkende werking heeft op de ontwikkeling van kinderen over alle leefgebieden. Als opleidingsgroep onderstrepen we de boodschap die Kinderombudsman Marc Dullaert uitdraagt. Wij verzoeken onze vakverenigingen, beroepsgroepen en regionale (jeugd-)GGZ afdelingen om beleid te maken en ondersteuning te bieden aan de COA’s, GGD-artsen en scholen ter plekke. Om zodoende te voorzien in goede psychologische screening, te adviseren in passende behandeling en om te voorkomen dat de GGZ crisisdiensten op korte en lange termijn overbelast raken. Onze zorgen betreffen in eerste instantie de rechten van deze kinderen, en daarnaast willen we benadrukken dat de maatschappelijke kosten van onbehandeld trauma op termijn vele malen hoger zijn.

4Kinderen-lezen-boek-klas.jpgTen slotte. Wij begrijpen dat er momenteel zorgen zijn rondom de gevolgen van de decentralisatie, de PGB-perikelen en andere problemen die te maken hebben met de zorgcontinuïteit in de jeugdzorg in Nederland. Een oproep als deze kan dan ook de nodige reactie oproepen. Wij pleiten echter voor toegang tot de geestelijke gezondheidszorg voor ALLE kinderen in Nederland: voor Nederlandse kinderen en vluchtelingenkinderen. Het is onze zorg.

NB. Hamza is een gefingeerd personage, gebaseerd op verschillende ervaringen binnen onze opleidingsgroep in het behandelen van getraumatiseerde vluchtelingen.

GZ-opleidingsgroep 2015 - klas A Over GZ-opleidingsgroep 2015 - klas A

psychologen en pedagogen in opleiding tot gz-psycholoog | Radboud centrum voor sociale wetenschappen | de ‘aatjes’ hebben een brede interesse | sparren graag met elkaar over psychologische, maatschappelijke en politieke kwesties | eten het liefst pizza en Subway in hun spaarzame pauzetijd | gaan voor het record aantal huwelijken en kinderen op de wereld zetten in twee gz-opleidingsjaren

Reacties

  1. Roosmarijn zegt:

    Zo te zien heb je je verdiept in het onderwerp. Als pedagogiek student ben ik benieuwd welke bronnen je hebt gebruikt?

  2. Hoe kan je nu in hemelsnaam vluchtelingenkinderen helpen met Allerlei ernstige psychische problemen, als je als overheid iedere dag intensief bezig ben met het afbreken van goede psychische jeugdzorg ?
    Oh het bezuinigen op deze doelgroep is zo lekker gemakkelijk, moet je doen bij studenten.
    Dan had Den Haag al regelmatig volledig plat gelegen.

  3. Caecile Beldhuis zegt:

    Wat een mooie en goede blog. Ik ondersteun wat jullie zeggen. Laten we met z’n allen ons steentje bijdragen!
    Ik stel voor; blog 2 met concrete ideeën waarmee mensen/hulpverleners/instanties/gemeenten en andere belanghebbenden geïnspireerd kunnen worden tot het in gang zetten van oplossingen.

  4. Jacqueline van der Made zegt:

    Ik werk ook met vluchteling kinderen. Wat opvalt dat vaak de ouder (s ) getraumatiseerd is/zijn.
    De kinderen vibreren mee. Er is veel meer aandacht en budget voor nodig!!!

  5. bertine lahuis zegt:

    Goed dat jullie hier de aandacht voor vragen en een oproep doen. Veel van de vluchtelingen zullen blijven en bij niets doen zal de psychiatrische problematiek en de zorgvraag ook straks alleen maar toenemen. Jullie geluid wordt door de Nederlandse Vereniging van Psychiatrie ondersteund. Juist nu de KJP veel contact heeft met gemeenten is het belangrijk dit te bespreken; waar is welke hulp nodig? en wie kan wat doen?
    Bertine Lahuis

  6. Brigitte Reukers zegt:

    Wat goed dat jullie dit statement maken. Hoe kunnen we dit in onze werkplekken ook echt mogelijk maken….ik stel 20 uur beschikbaar…Wie volgt?

  7. André van Boekholt zegt:

    Een prachtig initiatief! Klasse A.

  8. Wat fijn dat jullie opleidelingen vanuit jullie kennis en menszijn deze blog maken en aandacht vragen voor dit thema!

  9. Marianne Giethoorn zegt:

    Laat iedereen dit onderwerp ‘levend’ houden binnen zijn/haar organisatie. Dat is stap 1, zorg er vervolgens met elkaar voor dat dit omgezet wordt tot daadwerkelijke acties om deze kinderen en mensen verder te helpen!

Reageren