Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Kinderrechten anno 2015

Rechten van kinderen die in Nederland geschonden worden, ‘met voeten getreden’? De feiten in het Jaarbericht Kinderrechten 2014 liegen er niet om. Asielkinderen die verdwijnen, een ongekende toename van online #seksgeweld en aanhoudend excessief gezinsgeweld. Ook kregen we afgelopen maand ons jaarrapport van de Verenigde Naties. De conclusies vrij vertaald: met deze resultaten gaan we niet over naar de volgende groep.

Met hetzelfde gemak de naam van de kinderombudsman opdreunen als de namen van de spelers van het Nederlands elftal? Ik voel weinig trots voor de toename van deze collectieve zorgkennis. Marc Dullaert zou een naam moeten zijn die op zijn hoogst een vaag belletje doet rinkelen onder zorgprofessionals. Onder niet-zorgprofessionals zou ik hopen dat er slechts gegist zou worden. Modeontwerper? Deed die niet mee in de Tour? Dat is toch die van de politiek? Helaas, als kinderombudsman in Nederland heeft hij zijn handen vol op het moment. Waarmee, vraagt u zich af? De recent verschenen rapporten van UNICEF, Defence for Childen en de Verenigde Naties geven een indruk van enkele problemen die spelen.

Kinderen uit de asielopvang; ‘wie niet weg is, is gezien’

Beeldt u zich het volgende eens in. U staat op het schoolplein van uw kinderen die u vanochtend naar school heeft gebracht. Ziet u zichzelf staan? Her en der staan groepjes ouders om u heen te praten. Kinderen die door elkaar heen rennen en onhandig tegen elkaar aan botsen. Meesters die met de voetballende jongens nog even een balletje trappen. Een aantal groep 8 leerlingen die druk speculeren over de musical. Daarachter loopt de juf van uw kind met een kop thee in haar hand en een paar kinderen die om haar heen hangen. Een aantal kinderen vermaken zich in de klimtoestellen. Een bruisend schoolplein.
Moet u zich nu voorstellen dat u de volgende ochtend weer op hetzelfde schoolplein staat. Ziet u zichzelf weer staan? De groepjes ouders staan er, maar de kinderen die de ochtend ervoor nog in al hun speelsheid tegen elkaar aan botsten zijn er niet meer. De meesters tikken onderling een balletje over. Een aantal groep 8 leerlingen zijn in overleg wie de weggevallen rollen kunnen invullen. En de juf die een kop thee drinkt, zit nu alleen op het bankje, duidelijk te ontwaken uit haar slaap. Honderdtien van hun leerlingen zijn verdwenen en toch pakken zij onverschillig hun dagroutine weer op. Ongeloofwaardig? In 2014 verdwenen in Nederland 110 kinderen uit de asielopvang. En men heeft geen idee waar ze zijn.
16Jongen-achter-hek.jpg

Als we het er niet over hebben, is het er niet

Ziet u zichzelf opnieuw staan op het schoolplein, in akelige stilte, verbijsterd over het gemak en de onverschilligheid waarmee het leven voortraast. 110 kinderen. Staat u nog eens stil bij dit aantal en fantaseert u eens over de wensen en verlangens waarmee deze kinderen naar Nederland zijn gevlucht, de meeste van hen ernstig getraumatiseerd. Staat u ook eens stil bij de daders. Hoe zij snode plannen beramen om geld te verdienen aan deze kwetsbare kinderen. Kinderen in de asielopvang blijken een gewild slachtoffer voor uitbuiting en kinderhandel. Wie bekommert zich om hen? Waarschijnlijk veel te laat, maar het zou op zijn minst sympathiek zijn om de hun namen via een Amber-alert te verspreiden, of anderszins onder de aandacht te brengen.

Online seksueel misbruik; Sexting en Grooming

SextiEen andere conclusie uit het rapport van UNICEF is de toename van online seksueel misbruik. In 2014 kwamen er meer dan 1300 meldingen binnen van kinderen en jongeren die hiervan slachtoffer zijn geworden. Een toename van 77% ten opzichte van 2013. In de behandelkamer is deze tendens al enige tijd merkbaar. Tenminste, als je er gericht naar vraagt. Jongeren zullen namelijk zelden uit zichzelf schaamtevolle gebeurtenissen bespreekbaar maken. Traumagerelateerde vermijding mogen we niet onderschatten.

De cijfers die UNICEF publiceerde over de toename van online seksueel misbruik zijn op zijn minst zorgelijk te noemen. De impact van online #seksgeweld bij jongeren op onder andere angst, stemming, zelfbeeld, sociaal isolement en schoolverzuim is groot. Kinderen die een grensoverschrijdende seksuele gebeurtenis meegemaakt hebben, kunnen dit voortdurend als zeer belastend herbeleven. Als behandelaren hebben we goede behandeltechnieken ontwikkeld om kinderen en jongeren hier snel en effectief mee te kunnen helpen. De behandeling blijkt echter gecompliceerder wanneer hij (ja, ook jongens overkomt dit!) of zij slachtoffer is van sexting, grooming en ten gevolge hiervan allerlei klachten ontwikkelt. De uitdaging in de behandeling zit dan naast het verwerken van eventuele nare herinneringen, ook in het leren hanteren van angst en schaamte dat 24/7 seksueel getinte foto’s en filmpjes verspreid (kunnen) worden.
Wat begon als spanningsvol experimenteren en ontdekken, loopt uit in uitbuiting en chantage om steeds verder te gaan in het -online- contact. Over de psychosociale gevolgen van sexting en grooming is het laatste woord nog niet geschreven. Het delen van klinische bevindingen en het verrichten van onderzoek verdient dan ook aanbeveling. Eind juni staat onder andere dit onderwerp ter discussie tijdens een presentatie evidence-based informatie over seksueel trauma door de coördinator van het landelijk psychotraumacentrum.

Excessief gezinsgeweld; we nemen het ter kennisgeving aan?

Minstens zo zorgelijk is het niet of te laat interveniëren bij gezinsgeweld. Uit de publicatie van UNICEF blijkt bijvoorbeeld dat er in de vier grote steden anderhalf jaar na een eerste melding nog steeds sprake is van excessief gezinsgeweld. Hoe is dit mogelijk? Is er te weinig intensieve hulpverlening ingezet? Zijn de ingezette interventies niet effectief genoeg? Is er onvoldoende juridisch kader om te komen tot verandering? In meerdere opzichten zou de noodklok moeten luiden. In de eerste plaats vanwege de diverse schendingen van de kinderrechten. In de tweede plaats omdat we uit allerlei onderzoeken weten dat aanhoudende traumatisering in de kindertijd schadelijk is voor de fysieke en mentale gezondheid. Als gezinsgeweld niet voorkomen kan worden dan moet er tenminste tijdig ingegrepen worden en moeten kinderen kunnen rekenen op adequate begeleiding en behandeling indien nodig.
12Meisje-ingetogen
Het is me nog niet duidelijk of het rapport van UNICEF en de bevindingen van de VN ter kennisgeving worden aangenomen of dat er Kamervragen volgen met noodzakelijke stappen. In ieder geval hoop ik dat de rapporten niet in een of ander bureaulaatje verdwijnen en als troef boven tafel gehaald worden in verkiezingstijd. De ernst van de inhoud is een collectief probleem en leent zich derhalve niet voor profilering en ander politiek gewin.

Schendingen van kinderrechten? Implicaties voor onze werkzaamheden binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie

Voorlopig hebben we te dealen met de uitdagingen die geschetste problemen teweegbrengen. Binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie denk ik dat we bewust moeten zijn dat deze problemen in toenemende mate spelen en dat een deel van de kinderen die bij ons aangemeld wordt klachten ondervinden ten gevolge van beschreven thema’s. Soms zijn de klachten van intrusies, vermijding en prikkelbaarheid overduidelijk en direct te linken aan bijvoorbeeld grooming of geweld binnen het gezin. Maar veelal zullen de klachten overschaduwd worden door secundaire problemen, zoals schoolverzuim, aandachtsproblemen, sociale problemen, depressieve klachten of zelfbeschadigend gedrag. De toenemende wachtlijsten, mede als gevolg van de decentralisatie, spelen hierbij een belangrijke rol aangezien het niet -tijdig- behandelen van posttraumatische stress kan uitmonden in allerlei comorbide problematiek en daarmee de behandeling onnodig gecompliceerd kan maken.
Als behandelaren moeten we in ieder geval actief vragen naar potentiële ingrijpende gebeurtenissen en in kaart brengen hoe die van invloed zijn geweest op het eventueel ontstaan van de problematiek en haar beloop. Mobiel inzetbare teams gespecialiseerd in de diagnostiek en behandeling van psychotrauma zouden dit proces alleszins kunnen versnellen, zodat we gezinnen snel en effectief kunnen helpen. Voorwaarde is wel dat de kinderen niet plots verdwijnen. Zorg en indien nodig behandeling, moet voor iedereen snel toegankelijk kunnen zijn, ongeacht de aard van de problematiek, de gemeente waarin je woont, of je politieke status.

Rik Knipschild Over Rik Knipschild

psychotraumatoloog en gz-psycholoog i.o. @ Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie | houdt van kilometers maken met zijn Zwitserse witte herder | wetenschappelijk onderzoeker om een steentje bij te dragen en tegemoet te komen aan zijn nieuwsgierigheidsdrang | stiekeme liefde voor The Simpsons | serie-, game-, en whiskeyliefhebber | zoekt zijn weg in de toenemende standaardisering van het klinische werkveld

Reacties

  1. Rik Knipschild Rik Knipschild zegt:

    Dank je, Kitty!

  2. kitty van den berg zegt:

    Dag Rik,
    Dank. Mooie blog!
    Kitty van den Berg, SAOS Karakter Arnhem (ook zoekende in de toenemende standaardisering van het klinische veld)

Reageren