Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Informatieverwerking voor gevorderden: is filteren van informatie hard nodig?

Janne (15 jaar) zit op een doorsnee donderdagavond op haar kamer televisie te kijken. Ze is aan het zappen, want over een half uur begint haar favoriete programma. Nu is er op dezelfde zender nog het Journaal te zien, maar hier kijkt ze liever niet naar. Ze vindt het saai, en soms ook heftig met bijvoorbeeld die aanslag die net gepleegd is in Parijs. Maar er is niks anders op TV, dus ze kijkt toch naar het NOS Journaal. Voordat Janne het weet, ziet ze beelden van politieagenten die een verwarde man op de grond vasthouden… Blijkbaar is ze ingeschakeld op een liveverslag van een overval die verijdeld wordt… Janne schrikt er behoorlijk van en zapt toch maar snel verder… 

De invloed van (social) media en het verwerken van informatie

In de huidige maatschappij worden we dagelijks geconfronteerd met een grote hoeveelheid informatie. Het is soms lastig om deze overvloed aan informatie te verwerken en te bepalen welke informatie je wel of niet opslaat. Ook is het lastig hoe we om moeten gaan met heftig nieuws en gewelddadige beelden. Het wekt vaak angst, onrust en onmacht op. Veel beelden wíl je niet zien, maar komen via verschillende social media toch ineens op je scherm…

Risico’s van negatieve (social) media op kinderen en adolescenten

Het Nederlands Jeugd Instituut heeft een Dossier Mediaopvoeding ontwikkeld. Hierin beschrijven ze dat ongeschikte media invloed kunnen hebben op emoties, de houding en het gedrag van kinderen en adolescenten. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Angstreacties door geweldbeelden in films of het nieuws. Sommige kinderen zien beelden waar ze nog veel te jong voor zijn of die wel heel heftig zijn, waardoor er veel emoties los kunnen komen (Nikken, 2007).
  • Het kopiëren van gedrag. Kinderen en jongeren kunnen geïnspireerd raken door bepaalde mediabeelden. Ook kunnen ze zelf meer negatief gedrag gaan vertonen door het zien van gewelddadige beelden. Denk bijvoorbeeld aan school shootings in Amerika, zinloos geweld, jongeren die zich willen aansluiten bij extremistische bewegingen of bepaald gedrag dat ze uit computerspelletjes overnemen.
  • Het ontwikkelen van een vertekend (zelf)beeld. De media laten vaak een ideaal beeld zien: vrouwen zijn dun en mooi; mannen gespierd en sterk; veel gewelddadige films hebben een happy end. Ook op Facebook, Instagram of Pinterest zie je dit vertekend beeld duidelijk terug doordat iedereen alleen de gelukkige, mooie, interessante en spannende momenten aan de wereld laat zien. Aan de andere kant ontstaat er door de stroom van gruwelijke nieuwsberichten het beeld dat we in een ontzettend gewelddadige wereld leven waarin we elk moment wreed aan ons einde kunnen komen. Hoogleraar Psychologie Steven Pinker geeft aan in een interview (Flow magazine) dat we echter juist in de meest veilige en vredelievende tijd ooit leven (we worden oud, zijn gezond en de kans op een wreed einde is zeer klein) als je het vergelijkt met het leven van onze voorouders.

Voor kinderen en jongeren met gedragsproblemen is het veel lastiger om een goede filter voor het verwerken van informatie te ontwikkelen.

Informatieverwerking voor gevorderden

De meeste kinderen en jongeren ontwikkelen vanuit zichzelf een goede filter voor het verwerken van informatie of hebben ouders die daarbij helpen. Voor anderen is dit echter veel lastiger, bijvoorbeeld voor kinderen en jongeren met gedragsproblemen. Zij zijn hier extra gevoelig voor, omdat ze in het dagelijks leven ook al problemen hebben met het verwerken van informatie. Zo zijn jongeren met agressieproblemen vaak al in opperste staat van alertheid en interpreteren ze informatie sneller als vijandig, bedreigend en beangstigend (problemen met encodering van informatie). Hierdoor worden ze ook sneller boos en agressief. De bovengenoemde risico’s van social media versterken dit. Anderen zien juist dat hun agressieve gedrag ook iets kan opleveren (respons), bijvoorbeeld een doel dat bereikt wordt (langer op blijven; geld krijgen; of horen bij een groep) (informatieverwerkingsmodel van Crick & Dodge, 1990). Voor kinderen met agressieproblemen is het filteren van informatie dus éxtra moeilijk en de invloed van (social) media een nóg grotere risicofactor.

Ouders, professionals en media: tijd voor actie!

We kunnen dus aan de ene kant opgelucht ademhalen dat we niet meer in de oertijd leven waar het leven er nog wreder aan toe ging, aan de andere kant zorgen de media dus wel voor een vertekend beeld van de wereld. En dat laatste is precies waar wij als ouder, professional en omgeving iets aan kunnen doen. Laten we de negatieve, heftige wereld voor kinderen en adolescenten bewaken en zorgen dat ze ook genoeg positief nieuws te zien en te horen krijgen. Door niet alleen het negatieve wereldnieuws te laten zien, maar ook genoeg nieuws en media die zich richten op hoe het wél kan, door het laten zien van empathisch vermogen; prosociaal gedrag en realistische beelden. Hierbij is het belangrijk om het informatieverwerkingsmodel in gedachten te houden en na te gaan wat voor invloed dit heeft op het gedrag van een kind of adolescent.

Hopelijk kunnen we op die manier angst, onrust, negatief gedrag en onmacht wegnemen en zal Janne niet zo snel meer op maandagavond per ongeluk die heftige beelden voor zich zien die ze helemaal niet wílde zien.


Literatuur
Dodge & Crick (1990). Social information processing bases of aggressive behavior in children. Personality and Social Psychology Bulletin, 16 (1), 8-22.
Nikken, P. (2007), ‘Mediageweld en kinderen’. Amsterdam, SWPbooks.
Nikken (2013). ‘Media-risico’s voor kinderen: Een verkenning‘  Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.

Kirsten Smeets Over Kirsten Smeets

PhD-student Karakter Kinder- en Jeugdpsychiatrie | gek op reizen, Volkswagenbusjes en surfen | ontwikkelingspsycholoog | speelt piano | parttime onderzoeker Kinder- en Jeugdpsychiatrie UMC Utrecht | volleybal | onderzoeker op het gebied van behandeling bij jongeren met agressieproblemen

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten