Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

De brok in de keel, de schaar en het mes erop

Donderdagmiddag even voor half een. Tijd voor lunch op de dagbehandeling. Onderweg kom ik Mayke tegen. Om haar heen liggen een paar in tweeën gebroken potloden. Ik zie dat een volgend potlood het aflegt tegen de stalen spijlen van de trap. Met een verhit gezicht, nog net door haar sluike haren heen zichtbaar, schreeuwt ze met een hese stem “Rot op!”. Ik ga aan de tafel zitten. Wanneer ik de woonkamer rondkijk, vallen de gekleurde kaartjes op. Voor ieder kind een eigen kleur. Opgewekt en zonder de indruk te wekken werkelijk geïnteresseerd te zijn in het antwoord, begroet Sem mij met: “Wie ben jij?”. Inmiddels heb ik Sem 14 keer het antwoord gegeven. Precies het aantal weken dat Sem is opgenomen. Ik zou het missen wanneer hij het niet zou vragen. Wat ik ook ga missen is de groep en het team. Het hoort bij mijn opleiding dat ik na een jaar voor een andere zorglijn ga werken. Ik ben vervangbaar. Deze behandelvorm niet. En toch wordt haar het mes op de keel gezet.

 Dure zorg

planbordDagbehandeling is dure zorg. Omdat een kind thuis overnacht kost iedere behandelminuut geld. Dit is zo bedacht door de overheid en de zorgverzekeraar. Om bij ingewikkelde problematiek effect te kunnen zien van de inzet van ouders, het kind en het team, verblijft een kind minimaal een aantal maanden. En dat zijn veel behandelminuten. En al snel is de hoogste en daarmee duurste categorie aan behandelminuten bereikt. Tot voor kort probeerden zorgverzekeraars hierop te besparen. Wanneer de gemeenten in 2016 de zorg voor het nieuwe jaar gaan inkopen zal dit net zo gaan.

Begrip voor de ambtenaar

De verantwoordelijk ambtenaar zal zich ongetwijfeld afvragen of het niet anders (en misschien ook wel goedkoper) kan. Daarom dacht de ambtenaar gebruik te kunnen maken van de buurvrouw aan de keukentafel. En ik denk dat ik de ambtenaar wel snap. Een beetje dan. Voordat ik met mijn opleiding startte, had ik nog nooit als behandelaar bij op een dagbehandeling voor kinderen gewerkt. Er speelden best wat vragen door mijn hoofd. Ik vroeg mij af of een kind een opname als naar zou ervaren. En hoe konden een kind en zijn thuissituatie er beter van worden wanneer het kind dagelijks op een andere plek verbleef dan thuis? En zou een kind wel een kind kunnen zijn wanneer het wordt opgenomen in een instelling voor psychiatrie?

Heeft de ambtenaar wat aan Anita en Masja?

Recent werd op Twitter enthousiast gereageerd op Anita Witzier en haar programma ‘Anita wordt opgenomen’. Met haar opname in een psychiatrische kliniek zou Anita taboes doorbreken. Volgens mij bevestigt het programma vooral ook de stereotypen die de gemiddelde Nederlander van de psychiatrie heeft. In de Volkskrant staat dat psychotherapeute Masja Schakenbos het marktdenken van haar werkgever zat is. Daarna staat er dat zij haar instelling de rug toekeert. Veel vakgenoten konden het artikel in de krant wel waarderen. Voor de leek zullen deze prikkelende zinnen in de inleiding de afstand tot het vakgebied alleen maar vergroten. Het artikel onderschreef voor de zoveelste keer het stereotiep van de psychiatrie die het zelf niet zo op een rijtje heeft en met diagnoses strooit. Eerder schreef ik over de ambtenaar die mij vroeg of het autisme van de kinderen al over was. Ik denk dat de kennis van psychiatrie van de ambtenaar niet veel verder reikt dan van de gemiddelde Nederlander. En Anita en Masja maken hem niet veel wijzer.

Mijn antwoorden voor de ambtenaar…

Voor zover ik kan bijdragen aan beeldvorming zal ik proberen antwoord te geven op de vragen die ik zelf had. Misschien kan ik hiermee de ambtenaar wel iets wijzer maken.

Hoe ervaart een kind de opname?

Jasper weigerde met de bestuurster van de taxi mee te gaan. Jasper wilde ‘taxi Jan’. Schreeuwend liet Jasper weten dat de sociotherapeuten hem gek maakte. Jasper sloeg hard tegen zijn slapen om hen te laten weten hoe gek. Een kind zal een opname soms als zwaar ervaren. En soms beleeft een kind ook leuke dingen. Zoals tijdens het bouwen van een sneeuwpop. Dingen die het eerder in zijn leven moest missen als gevolg van zijn problematiek.

Worden een kind en zijn thuissituatie er beter van wanneer het dagelijks op een andere plek dan thuis verblijft?

Mirko wilde niet. Daarom niet. Het begon met huilen. Toen werd het schreeuwen en slaan. Zijn moeder wist hier niet langer meer mee om te gaan. Met rustige, duidelijke stem en neutraal gezicht zegt de sociotherapeute dat Mirko boos is. En zegt zij wat zij van Mirko verwacht. Met enorme ervaring, creativiteit en geduld leert het team te ontdekken wat Mirko kan helpen. De werkdruk maakt dat de beste plannen soms verzonnen worden in de Jumbo. Voor het pasta-schap. Samen met de moeder van Mirko zoekt het team uit hoe zij dit kan toepassen in de thuissituatie. Sem is aan het knutselen. Opeens zet Sem zijn schaar op zijn keel. Voor Sem was dit een interessante nieuwe prikkel. Met een vloeiende beweging pakt de sociotherapeute de schaar uit de handen van Sem. Zij vraagt Sem iets over zijn kartonnen huis. Sem is de schaar vergeten. Zou de buurvrouw aan de keukentafel Sem hebben begrepen en dit zo hebben opgelost? Ik denk het niet. En ja, een kind en zijn thuis worden er beter van wanneer de behandeling op een andere plek dan thuis start.

Kan een kind nog wel een kind zijn wanneer het wordt opgenomen in een instelling voor psychiatrie?

De kinderen van de groep hebben een hut. In de tuin. Het waren twee struiken met een kleine opening. De kleur van hun jassen is duidelijk door de takken zichtbaar. De hut is geheim. Tijdens het middageten wisselen Timo en Jasper met ondeugende gezichten blikken uit. Hun handen zitten nog onder de modder. Tijdens de teamvergadering staat de hut op de agenda. De sociotherapeute vertelt dat zij vroeger ook een hut had. En hoe spannend het was. De hut mag blijven. Het geheim ook. Zolang de kinderen maar zeggen dat zij in de hut willen spelen. Misschien kan een kind nog wel meer kind zijn dan het ooit is geweest. Voor zijn opname had Timo nog nooit echt buiten gespeeld. Hij was te bang.

De brok in de keel, de schaar en het mes er op

Ik wil het team van de dagbehandeling bedanken. Na een jaar met jullie meedraaien ben ik veel wijzer geworden over de dagbehandeling en de kinderen met wie jullie werken. Met veel bewondering heb ik naar jullie inzet, kunde, creativiteit en jullie betrokkenheid gekeken. En wat zal ik deze plek enorm gaan missen. Vandaar de brok in mijn keel. Sem zette zijn schaar op zijn keel. Ontwikkelingen zetten jullie als hulpverleningsvorm het mes op de keel. Omdat ik geloof dat belangrijk is om over jullie vak te vertellen, is er nu deze post. Ik hoop dat het iets kan bijdragen. En dat het misschien ooit de ambtenaar bereikt. Het ga jullie goed!

De namen in deze tekst zijn niet de werkelijke namen van de betreffende personen.

Teije Koopmans About Teije Koopmans

gz-psycholoog in opleiding tot klinisch psycholoog bij Curium-LUMC | pianodocent | muziekliefhebber | actief lid NVGzP | enthousiast autopoetser

Comments

  1. Teije Koopmans says:

    Beste JwdeZeeuw,

    Dank voor het lezen en uw reactie. Wat u aanstipt is denk ik een terechte opmerking en slaat denk ik terug op ‘de worsteling’ die ik ervaar met hoe nu die ‘enorme kennis en ervaring’ voor het voetlicht te brengen, zonder te veel in details te treden of te abstract te worden. Wat ik in deze blog met deze ‘enorme kennis en ervaring’ bedoelde is hoe de abstracte en ingewikkelde theorievorming rondom ernstige problematiek van een kind en zijn omgeving in termen van sterktes en zwaktes en hoe dit uiteindelijk zijn weg vindt naar concrete werkdoelen. Tezamen faciliteert dit een proces van groei waarvan ik geloof dat enkel een multidisciplinair team van dit kaliber zorg voor kan dragen. Bij een setting zijn altijd (terechte) vraagtekens te plaatsen maar zijn ook (deels) gevolg van keuzes die niet zo zeer vanuit een behandel ideaal worden gemaakt, maar worden afgedwongen door financierders.

  2. Ingrid says:

    Duidelijk verhaal, waarmee ambtenaren zeker mee uit de voeten moeten kunnen.

  3. Een betrokken verhaal, maar toch….haal ik niet de toegevoegde waarde van dagbehandeling uit dit verhaal. De voorbeelden die gegeven worden, zijn juist van het soort dat een ervaren ‘opvoeder’ ook tot zijn of haar repertoire heeft. Dus wat is die ‘enorme’ ervaring en kennis van psychiatrie nu precies? Begrijp me goed, ik ben niet tegen dagbehandeling, ik geloof echter dat ‘behandeling’ effectiever is als dit plaatsvind in een opvoedkundige en kleinschalige context. Ik doel op de inzet van ervaren pleeg- of gezinshuisouders en de inzet van het sociale netwerk van deze opvoeders.

  4. Teije Koopmans says:

    Hi George, dank je voor je reactie! Leuk dat je de blog hebt gelezen en geruststellend te lezen dat jij tot één van de ambtenaren gerekend mag worden!

  5. George Ziedses says:

    Ha Teije, mooi en raak stuk. Het heeft in elk geval één ambtenaar bereikt ;-)!

    Groeten, George

Reageren