Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Patiëntveiligheid bij E-health door samenwerking

E-health gaat niet alleen om techniek, maar grijpt ook in op processen en verantwoordelijkheden in de jeugd-ggz. Natuurlijk is het belangrijk om zo goed mogelijk aan te sluiten op de vraag en de behoeften van cliënten en behandelaars, en om een business case te ontwikkelen (jargon voor: het moet ook financieel kunnen). Maar daarnaast is ook erg belangrijk om rekening te houden met de risico’s van de inzet van E-health, ten gunste van de patiëntveiligheid.

Dat veiligheid bij E-health van belang wordt geacht, tonen ook de ontwikkelingen op het gebied van kwaliteitscertificering, bijvoorbeeld met de NEN 8028. Dit is de Nederlandse norm voor kwaliteit en veiligheid van E-health. NEN 8028 beschrijft niet alleen kwaliteitseisen, maar gaat ook in op de vraag wat een organisatie moet doen om aan deze eisen te voldoen. Dit is niet verwonderlijk, omdat de norm is ontwikkeld door organisaties die zelf aan kwaliteit en veiligheid wilden werken. De Stichting Quality Assurance E-health (QAEH) certificeert organisaties die voldoen aan deze kwaliteitseisen. Maar wat moet een zorgorganisatie precies doen om aan kwaliteit en veiligheid te werken?

Risico’s voor de patiëntveiligheid

Laten we daarvoor eerst stilstaan bij de risico’s. Het primaire proces (consultatie, behandeling, pro memorie) kan op verschillende manieren veranderen door de introductie van E-health. Een eerste voorbeeld is dat het face-to-face contact (voor een deel) wordt vervangen door elektronische communicatie. Daarmee krijgt de cliënt er een nieuwe rol bij, namelijk die van gegevens-verschaffer. De zorgverlener moet dan wel zeker weten dat de informatie niet onjuist of vertekend is. En de cliënt moet zich bewust zijn van zijn nieuwe rol en nieuwe verantwoordelijkheid. In zekere zin verandert de interactie tussen zorgverleners/behandelaars en cliënt. Dit hoeft zeker geen nadeel te zijn, het kan ook voordelen bieden, maar in ieder geval moet duidelijk zijn dat hier ook risico’s aan verbonden zijn.

Er zijn nog veel meer soorten risico’s denkbaar bij de inzet van E-health, al is het maar omdat een nieuwe techniek wordt geïntroduceerd. Daarmee kan van alles misgaan, door de techniek of door een verkeerd gebruik van de techniek, door verkeerde instructies, etcetera. Het is daarom uitsluitend verantwoord om E-health toe te passen, wanneer een goed overzicht bestaat over de risico’s en deze risico’s adequaat worden gemanaged.

Het belang van risicomanagement bij E-health

1k-Meisje-achter-laptopRisicomanagement is niets anders dan goede bedrijfsvoering, maar dan gedefinieerd vanuit de vraag hoe het fout kan gaan. Voor risicomanagement moet eerst reflectie plaatsvinden op de bedrijfsdoelen/bedoeling van de organisatie. Wat wil men bereiken bij de klant? En daarna: langs welke weg willen we dat bereiken, wat zijn de processen waarmee wij onze doelen realiseren? Deze aanpak voor risicomanagement verschilt in wezen niet van de aanpak die nodig is om een organisatie goed te besturen. Risicomanagement is eigenlijk kwaliteitsmanagement. Risicomanagement houdt in dat men zijn werk zo goed mogelijk wil doen. De procesanalyse die nodig is voor risicomanagement, is dezelfde procesanalyse als die nodig is voor kwaliteit (ISO 9000), maar met andere accenten en andere terminologie.

Kortom, voor zo goed mogelijke zorg, is de juiste aanpak: de combinatie van risicomanagement en kwaliteitsmanagement.

Certificering voor NEN 8028 en ISO 13131

Begin 2011 is daarom de NEN 8028 definitief vastgesteld. Daarna is de Stichting Quality Assurance E-health (QAEH) opgericht. QAEH certificeert organisaties voor het voldoen aan de kwaliteitseisen. De kwaliteitseisen worden getoetst met behulp van een toetsingsinstrument, het Erkenningschema. De toetsing wordt gedaan door auditors van het Centrum voor Certificatie, waarmee QAEH nauw samenwerkt.

NEN 8028 is de voorloper van de internationale ISO norm, ISO 13131, voor kwaliteitseisen van telehealth (wat op hetzelfde neerkomt als E-health). Destijds heeft Nederland het initiatief genomen om te komen tot een ISO-norm en inhoudelijk is ISO 13131 voor een groot deel hetzelfde als NEN 8028. ISO 13131 is in december 2014 van kracht geworden, en QAEH certificeert dus ook voor het voldoen aan de eisen van ISO 13131.

Branche-specifieke certificering

We hebben gemerkt dat de normen weliswaar uit de praktijk komen, maar toch voor specifieke sectoren in de zorg concreet moet worden gemaakt. Immers, de zorg is erg divers en NEN 8028 moet dan ook worden beschouwd als een paraplunorm. De norm is al toegepast voor verschillende gebieden, zoals teledermatologie, telemonitoring van cliënten in de thuissituatie en verplaatste ziekenhuiszorg.

Het beleid van QAEH is om voor specifieke branches/sectoren in de zorg specifieke toetsingsinstrument te ontwikkelen, die zijn toegesneden op de concrete vragen en behoeften in de betreffende branche/sector. Daarmee wordt recht gedaan aan de eigenheid en het eigen karakter van de verschillende sectoren in de zorg.

Hiervoor gaat QAEH samenwerking aan met organisaties die zich bewegen in de branche/sector. Deze samenwerking is de motor voor het realiseren van aantoonbare kwaliteit en veiligheid. QAEH brengt deskundigheid en ervaring in op het gebied van risicomanagement, en vanuit de sector zelf wordt deskundigheid en ervaring ingebracht betreffende de branche/sector. Onze ervaringen met deze aanpak zijn erg positief. Zo zijn wij bezig om op het gebied van personenalarmering en domotica een dienstverlening op te zetten die bedrijven en zorgorganisaties helpt bij het grip krijgen op de processen van zorgverlening met E-health.

Het realiseren van kwaliteit en veiligheid van E-health is maatwerk. De uitdagingen die komen kijken bij E-health zijn zo breed en complex, dat zij alleen maar door samenwerking kunnen worden opgelost.

Wouter Meijer Over Wouter Meijer

secretaris van Stichting Quality Assurance E-health (QAEH) | arts | lid NEN-normcommissie | Informatiebeveiliging in de zorg | liefhebber van patiëntrechten

Reacties

  1. E-health binnen de psychiatrie. Welke risico’s en voordelen. Blog Wouter Meijer op @DeKennis http://t.co/QI1dVxxgiw #ehealth #jggz #ggz

Reageren