Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Over smartphonerelaties, grijze en dubbel blauwe vinkjes en verlies van het iMentaliserend vermogen

Het leven van jongeren met persoonlijkheidsproblematiek is vaak pijnlijk, eenzaam en bovenal een zware strijd met zichzelf en de omgeving. Binnen de kinder- en jeugdpsychiatrie melden deze jongeren zich met een scala aan klachten als eetproblemen, somatoforme klachten, traumagerelateerde klachten, zelfbeschadigend/parasuïcidaal gedrag, angst- en stemmingsklachten. Niet zelden zijn deze klachten gerelateerd aan spanningen die jongeren ervaren in relaties. En relaties zijn er meer dan ooit: 24 uur per dag, 7 dagen per week, in je handtas, op een beeldscherm, via een headset, op school, binnenshuis en in de behandelkamer.

De 17-jarige Lana zet haar tas naast de stoel waarop ze in deze kamer altijd zit. Door de maanden heen heeft ze een routine ontwikkeld bij binnenkomst. Haar jas gaat half naar achter, over de stoel, waarna ze de oordopjes behendig om haar smartphone heen draait en naast haar bekertje thee op tafel legt. Ze scant altijd eerst vlug de kamer; langs de wanden, de stoelen, mijn bureau, opgestapelde boeken, papieren, tekeningen, de knuffels her en der en de kasten. Het valt haar vaak op als er iets nieuws staat, wat vervolgens een vertrekpunt is van het 45 minuten durende gesprek. Dit keer staart ze wat voor zich uit, terwijl ik zoek naar woorden om het gesprek te beginnen en iets van de spanning die ik in het contact ervaar te benoemen. Ze is me voor: ‘Ik stop er mee!’ Ik weet niet of ze nu boos of somber langs me heen kijkt, ik denk in ieder geval aan haar blik te zien dat het menens is. 

Meisje-laptopEr volgt een klaagvuur over haar nieuwe school waar ze na de zomer begonnen is. Roosters die niet deugen, docenten die hun afspraken niet nakomen, opdrachten die onduidelijk zijn. Ik besluit haar nog wat te volgen in wat ze zegt. Nou ja, het was meer dat ik zelf tijd nodig had om te bedenken hoe ik hier op een, bij voorkeur, therapeutische manier tussen kon komen. Toen ik dit eenmaal dacht heb ik dat ook maar uitgesproken, in iets andere bewoording. Ze glimlacht, enigszins. Er is duidelijk een hoop gebeurd en ik vraag haar of ze bereid is om samen te onderzoeken wat haar op dit moment zo boos en verdrietig maakt.

Ze peinst en moffelt wat losse woorden in het rond. Het kost haar klaarblijkelijk moeite om de gebeurtenissen te ordenen en onder woorden te brengen. Ik besluit dan toch wat concreter te worden: ’Wat was het moment waarop je voor het eerst dacht ermee te stoppen en wat ging daaraan vooraf?’ Na wat denkwerk, wat erg belastend voor haar leek, kon ze aangeven dat dit moment begin van deze middag moet zijn geweest. Ze vertelt dat ze eerder vrij waren van school. Op de leefgroep aangekomen zag ze op Facebook een foto van klasgenoten die op een terrasje waren gaan zitten. Ze hadden haar niet mee gevraagd. Dit raakte haar en ook nu ze erover vertelt maakt het haar verdrietig. Ze vertelt dat, toen ze de foto zag op Facebook, ze haar klasgenoot een appje stuurde en vroeg of zij zin had om vanmiddag iets leuks te gaan doen in de stad. Ze had gehoopt een berichtje te krijgen waarin ze zou vragen of ze ook naar de stad zou komen. Ze wacht, enkel grijs vinkje (appje is verstuurd), niet veel later verschijnt een dubbel grijs vinkje (klasgenoot is online), en ten slotte een dubbel blauw vinkje (klasgenoot heeft Lana’s berichtje gelezen). Ze zou er ook graag bij zijn. Lana wacht gespannen op de haast magische verandering op haar Smartphone ‘aan het typen…’ .

Er verandert echter niets in haar scherm, maar in de tussentijd wel van alles in Lana’s gedachten. Ze bedenkt dat haar klasgenoten daar gezellig met elkaar zitten en hoe ze het met elkaar hebben over of ze Lana wel/niet terug zullen appen. Op Facebook ziet ze hoe de klasgenoten reacties posten onder de geplaatste foto over de leuke ober, de vreemde vrouw die verderop zit en het koekje dat in de chocomelk viel, wat kennelijk hilarisch was.

Op een moment als dit is het moeilijk voor Lana om stil te staan bij de intenties van haar klasgenoten in relatie tot haar eigen gedachten, wensen en verlangens. Waarom krijgt ze geen reactie? Waarom wordt ze niet meegevraagd? Ze vult deze in met gedachten als dat ze haar niet mogen – anders hadden ze haar wel meegevraagd – tot gedachten als ‘ik ben niet de moeite waard’, ‘ik kan er maar beter niet meer zijn’. De gevoelens die deze gebeurtenis en gedachten teweeg brengen zijn voor Lana uiterst moeilijk te verdragen en haar oplossing om hier mee om te gaan, in het heetst van de strijd: stoppen met school. Vrij drastisch zou je kunnen denken, maar voor Lana bittere ernst op dat moment.

Het 24-7 met elkaar in verbinding staan via een klik op het beeldscherm (of het uitblijven ervan) kan steunend zijn voor jongeren, maar evenzeer ook belastend. Elkaar blokkeren of uit groepjes zetten zijn handelingen die, al dan niet vanuit een impuls, snel en simpel te doen zijn en die een groot effect kunnen hebben op de ander. Buitensluiten, niet gezien worden, wel gezien worden maar geen reactie krijgen. Voor jongeren met een instabiel zelfbeeld, maar ook voor jongeren met een evenwichtig zelfbeeld, een uiterst belastende taak om hier een weg in te vinden en evenwichtig mee om te gaan.

Onder deze druk verliezen jongeren als Lana sneller hun vermogen tot mentaliseren. In Lana’s situatie kan ze tot niets anders komen dan gedachten over niet gewenst zijn, wat een zeer pijnlijk gevoel te weeg brengt. Dit kan resulteren in drastische – vaak impulsieve – handelingen van zelfbeschadiging, relaties verbreken of zoals in bovenstaande situatie de neiging om te stoppen met school. Als therapeut de taak om, naast steunend te zijn en niet zelf in een prementaliserende modus te geraken, Lana te helpen haar emoties op een adequate manier te reguleren en in te zien dat er meer is dan één werkelijkheid. Want wat weten we nu werkelijk over de intentie van haar klasgenoten? Met dank aan de blauwe vinkjes van Whatsapp weten we in ieder geval zeker dat Lana’s berichtje geopend is. En daar is ook direct alles mee gezegd. Vanuit de sessie weet ik zeker dat Lana met een bedrukt gezicht binnen kwam, de sessie afsloot met de woorden dat stoppen met de opleiding bij nader inzien geen slim idee is en de behandelkamer verliet met een glimlach. De rest wat volgt is theoretisch- en ervaringsgerelateerd giswerk.

De naam Lana is verzonnen t.b.v. het waarborgen van de privacy en de inhoud van deze blog is vervormd en berust niet op een directe ervaring uit een therapiesessie.

Rik Knipschild Over Rik Knipschild

psychotraumatoloog en gz-psycholoog i.o. @ Karakter kinder- en jeugdpsychiatrie | houdt van kilometers maken met zijn Zwitserse witte herder | wetenschappelijk onderzoeker om een steentje bij te dragen en tegemoet te komen aan zijn nieuwsgierigheidsdrang | stiekeme liefde voor The Simpsons | serie-, game-, en whiskeyliefhebber | zoekt zijn weg in de toenemende standaardisering van het klinische werkveld

Reacties

  1. Avatar Hans schipper zegt

    Wat een voelbare blog
    Dit kwam vroeger ook al voor .
    Maar dan kon je er makkelijker overheen zetten dan nu.

  2. Over smartphonerelaties, grijze en dubbel blauwe vinkjes en verlies van het iMentaliserend vermogen vai @dekennis http://t.co/0E2rFUaQHE

  3. Avatar Lidewij Gerits zegt

    Wat een mooie blog! Heel helder en voelbaar hoe ingewikkeld dit is voor jongeren en wat een mentaliseren bevorderende behandeling inhoudt zowel voor de jonegere als de behandelaar. Dank!

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten