Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Hoe de stille Jan door taaltherapie een fijne verteller werd

Jan heeft behalve autisme en het syndroom van Gillet de la Tourette een ernstige taalstoornis. Hij kan met 10 jaar nog helemaal niet vertellen over zijn eigen leven. Als hij veel meemaakt, loopt hij helemaal vol, gaat heftig bewegen en uit zich door te trommelen en te tikken. Hij barst dan soms uit in een kakafonie van geluiden die onbegrijpelijk zijn voor zijn ouders. Hij kan met woorden niks zeggen op zulke momenten. Integendeel: zo druk wordt hij dan, dat iedereen er gek van wordt. Wat kan hem helpen? 

Taalstoornis

Toen Jan 4 jaar was is al logopedie ingezet en ging hij naar een school voor kinderen met taalstoornissen. Door veel middenoorontstekingen op zeer jonge leeftijd kon Jan gesproken taal pas goed horen vanaf 3 jaar. Dit verklaart voor een deel zijn taalstoornis, die mogelijk ook samenhangt met zijn psychiatrische problematiek. Na de diagnoses en een aanvullend psycholinguïstisch onderzoek, komen de ouders van Jan uiteindelijk terecht bij taaltherapie en word ik hun therapeut. Bij de eerste ontmoeting zie ik een vrolijke jongen – die wel in is voor een geintje – samen met zijn ouders. Harde werkers en echte doorzetters. Uit het taalonderzoek blijkt dat hij met 10 jaar erg kinderlijk spreekt voor zijn leeftijd, namelijk als een kind van de onderbouw van de basisschool (6 – 9 jaar).

Schreeuw om hulp

Dankzij alle eerdere taalhulp, kan hij wel verstaanbaar spreken als hij wil, maar het lukt hem nog steeds niet een persoonlijk verhaal (narratie) te vertellen. Hij staat met 10 jaar nog maar aan het begin van zijn narratieve ontwikkeling, terwijl die bij meeste kinderen al met 4 jaar start en met 10 jaar al ver gevorderd is. Hij is met zijn narratieve ontwikkeling dus nog verder achter (< 4 jaar). Zijn drukke, non-verbale interactie compenseert op een gekmakende wijze een talig, narratief onvermogen, zo lijkt het. Om zijn narratieve ontwikkeling op gang te brengen, wordt de Narratieve Taal-Teken-Therapie® ingezet.

Wat is Narratieve Taal-Teken-Therapie®?

De Narratieve Taal-Teken-Therapie® is na jaren van experimenteren bij onder andere Curium-LUMC* organisch gegroeid. Het is een psycholinguïstische interventievorm voor kinderen, met een taalstoornis en een psychiatrische stoornis, zoals Jan. In deze vorm van therapie zit de taaltherapeut samen met het kind en één van de of beide ouders aan tafel. In het geval van Jan zijn de ouders er altijd allebei bij. Jan vertelt over zijn leven, terwijl het verhaal wordt opgetekend door het kind zelf, de taaltherapeut en/of de ouder(s). Als taaltherapeut coach ik zijn ouders, zodat die samen met Jan leren om de regels van taal, communicatie en contact toe te passen tijdens het vertellen. Na meerdere sessies samen, komt dit binnen hun gezin goed op gang, verminderen de psychiatrische klachten, en krijgen zijn ouder een betere kijk op Jan.

Gek communiceren en gewoon vertellen

En wat blijkt: tegelijkertijd gek communiceren en gewoon vertellen gaan niet samen. Het heftige bewegen, het trommelen en tikken, de kakafonie van onbegrijpelijke geluiden houden op, want Jan krijgt de smaak van het vertellen al snel te pakken. Net als ieder ander wil hij met zijn eigen verhaal gehoord en gezien worden door zijn eigen ouders. En zijn ouders leren niet alleen om heel precies naar hem te luisteren en met zinvol commentaar te reageren, maar ook om aan Jan goede vragen te stellen en hem zo te ondersteunen met het opbouwen van de talige structuur van zijn verhaal gekoppeld aan een zinnige inhoud.

Personal narrative

Voordat de ouders dit konden, nodigde ik in eerste instantie Jan uit om te vertellen over zijn persoonlijke ervaringen in het narratieve genre (personal narrative). Daarbij tekende Jan wat hij vertelde om de auditieve verwerking en het auditieve geheugen visueel te ondersteunen en aan elkaar te koppelen. Dit is dus iets anders dan het stimuleren van beelddenken of mentalizing. De Narratieve Taal-Teken-Therapie® koppelt visuele en auditieve informatie aan elkaar, met een weerslag in het brein: van losse lettergrepen, woorden, (verbale) uitingen tot persoonlijke verhalen.

De bagger

Op de afbeelding staat een van de laatste verhalen die Jan vertelde over een dagje uit met zijn vader. Zijn vader is baggeraar. Op de tekening is een heldere verhaallijn te zien, even helder als dat Jan zijn verhaal vertelde. Begrijpelijk, met oog voor detail en compleet.

NTTT

© Blankenstijn

Wetenschappelijke achtergrond

Van alle kinderen met een psychiatrische problematiek heeft 80 tot 100% ook een taal- en communicatiestoornis (Blankenstijn & Scheper, 2003). De meeste kinderen hebben een taalstoornis op alle gebieden van de taal, namelijk de taalvorm, taalinhoud en het taalgebruik (APA, 2000; DSM-TR-IV). Zij spreken dus ongrammaticaal en vaak onbegrijpelijk. Een kleinere groep heeft voornamelijk een taalstoornis op het gebied van de taalinhoud en het taalgebruik, in de Engelstalige wetenschappelijke literatuur een semantic-pragmatic disorder genoemd (Bishop, 1997). Zij spreken dus wel grammaticaal, maar toch nog vaak onbegrijpelijk. Hoewel deze taalstoornis vaak bij autisme voorkomt, kan in het algemeen nog niet een bepaald type taalstoornis aan één bepaald type psychiatrische stoornis worden gekoppeld. Er zijn nog veel uitzonderingen. Zo had Jan een taalstoornis met ongrammaticaal spreken, maar ook autisme.

Talige inhaalslag

De Narratieve Taal-Teken-Therapie® is geschikt voor kinderen met een taalstoornis en een psychiatrische stoornis vanaf een taalontwikkelingsleeftijd van 4 jaar. De psycholinguïstische effecten zijn voor alle kinderen positief; de meeste kinderen maken een meetbare talige inhaalslag. De tijd is dan ook rijp om de Narratieve Taal-Teken-Therapie® toegankelijker te maken voor aankomende kinder- en jeugdpsychiaters. Zij hebben baat bij welsprekende kinderen die in een stepped-care model op deze wijze veel meer aan tal van psychiatrische interventies kunnen hebben, die een bepaalde talige instapleeftijd veronderstellen, zoals “Beren op de weg” of “Friends.”

Waarom zo succesvol?

De Narratieve Taal-Teken-Therapie® valt binnen een theoretisch psycholinguïstisch kader ingebed in de meest moderne opvattingen over de sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling van elk kind. Hierdoor kan de taaltherapeut goed aansluiten op het taalniveau van elk kind. Meet them were they are. En bij de Narratieve Taal-Teken-Therapie® is de ouderparticipatie onontbeerlijk, en dus zeer hoog. Doordat ouders snel leren hoe zij hun kind thuis kunnen laten vertellen, is de kans van slagen van deze taaltherapie zo groot. En zijn er dus minder taalbehandelingen nodig: wat Jan in 6 jaar niet had geleerd, namelijk vertellen over zijn leven, had hij nu wel in 1 jaar onder de knie.

Meer informatie?
Wilt u meer weten over de taaltherapie? Bekijk gerust de Nieuwsbrief Narratieve Taal-Teken-Therapie® of neem contact op met Claudia Blankenstijn.

* Curium-LUMC is een academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Oegstgeest (vlakbij Leiden). De auteur is werkzaam bij de zorglijn ontwikkelingsstoornissen kind in het neuroteam voor taaldiagnostiek en taalbehandeling bij kinderen met psychiatrische stoornissen.
Jan is een fictieve naam. De cliënt op wie deze blogpost gebaseerd is heeft hiervoor toestemming gegeven.

Claudia Blankenstijn Over Claudia Blankenstijn

senior taaltherapeut & psycholinguïst | enthousiast & gedreven | Dr. | geniet van het stekken van mijn kamerlinde | taalontwikkeling van kinderen met psychiatrische stoornissen | dol op drop & chips | wars van het laten schrikken van kinderen | ook lekker gestoord | poëzieclub & wilde boekenclub | rent elke zaterdag een rondje met haar hondje

Reacties

  1. Heftig bewegen, trommelen en kakafonie van geluiden houden op: Jan krijgt smaak van vertellen te pakken @NTTTClaudia http://t.co/lFFBFdJhkQ

  2. Mooi te lezen hoe een behandeling werkt! Hoe de stille Jan door taaltherapie een fijne verteller werd http://t.co/xo1TbIW2Bo via @DeKennis

  3. Renate de Vries zegt:

    Muziek kan een belangrijke bron zijn om te uiten.
    Geef de jonge een gitaar en een drumstel.

    Indien hij kan schrijven heeft ie mogelijk erna voldoende rust om op te schrijven waar hij mee zit?

Reageren