Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Motivatie versus cognitie: De sociale motivatie theorie als verklaring voor autisme

Lange tijd werd gedacht dat autisme grotendeels verklaard kon worden door problemen in de sociale cognitie. Doordat het voor kinderen met autisme lastig is zich in anderen te verplaatsen en gedrag van anderen te interpreteren, verliezen zij langzaamaan de motivatie om zich op sociale interacties te richten. Maar misschien is autisme wel precies andersom te verklaren: Zijn problemen in de motivatie er eerst en zorgt deze verminderde interesse bij een kind met autisme voor minder sociale input en minder leerervaringen, waardoor uiteindelijk problemen in de sociale cognitie ontstaan.

Wat is de sociale cognitie theorie?

Het begrip sociale cognitie omvat hoe mensen zichzelf en anderen waarnemen, hoe zij deze waarnemingen interpreteren en welke gevolgen dit heeft voor hun gedrag in wisselwerking met anderen. Voorbeelden van moeilijkheden in sociale cognitie bij mensen met autisme zijn een beperkte Theory of Mind (het perspectief kunnen innemen van een ander) en empathie (je kunnen inleven in de emoties van een ander). De sociale cognitie theorie beschrijft dat aangeboren beperkingen in deze cognitieve vermogens ervoor zorgen dat kinderen met autisme, door een constante worsteling met het begrijpen van de sociale wereld, uiteindelijk de interesse verliezen in sociale interacties. Echter, niet alle mensen met autisme hebben problemen in de sociale cognitie; sommigen hebben bijvoorbeeld een goed ontwikkelde Theory of Mind maar hebben tóch moeite met sociale contact. Daarom bleef men zoeken naar andere verklaringsmodellen.

En wat de sociale motivatie theorie?

De sociale motivatie theorie beschrijft dat aangeboren beperkingen in de sociale motivatie aan de basis van autisme liggen. In het menselijk leven speelt sociale motivatie een grote rol: de meeste mensen hebben van nature veel aandacht voor de sociale aspecten van de omgeving en sociale signalen. Denk bijvoorbeeld aan de voorkeur van pasgeboren baby’s voor gezichten, de belonende werking van bijvoorbeeld een eenvoudig complimentje, en de moeite die we doen om sociale interactie in stand te houden, bijvoorbeeld door te investeren in vriendschappen en professionele contacten. Bij mensen met autisme zijn de beperkingen in de sociale motivatie zowel op gedrags- als op biologisch niveau waarneembaar. Zo hebben kinderen met autisme over het algemeen minder sociale contacten en vriendschappen, maar is ook meetbaar dat zij minder naar de ogen van andere mensen kijken.

Sociale motivatie bij pubers

Sociale motivatie speelt levenslang een rol bij het aangaan van sociale contacten. De puberteit is een periode met veel veranderingen in de sociale omgeving; pubers gaan op zoek naar meer autonomie, ze nemen langzaam afstand van hun ouders en vriendschappen met leeftijdsgenoten worden belangrijker. In deze levensfase speelt sociale motivatie een grote rol. In de praktijk zien wij bij een groep jongeren met autisme dat ze in de puberteit grote stappen maken in hun ontwikkeling, gemotiveerd door het feit dat ze graag sociale en intieme relaties aan willen gaan. Een andere groep jongeren met autisme lijkt echter in de puberteit juist sociale motivatie te verliezen. Deze jongeren trekken zich meer en meer terug uit de gangbare sociale contacten en richten zich zoveel mogelijk op hun beperkte interesses, zoals computergames.

Als het lukt om de sociale motivatie van jongeren met autisme te vergroten, zou het dan mogelijk zijn om de problemen waar veel van deze jongeren mee worstelen te verminderen? Mogelijk kunnen jongeren met autisme gemotiveerd worden om sociale interactie aan te gaan door ze succeservaringen te laten ondervinden. Vervolgens kan de verhoogde sociale motivatie ervoor zorgen dat jongeren met autisme meer en meer sociale leerervaringen opdoen. Een positieve vicieuze cirkel dus!

Een voorbeeld

Een 14-jarige jongen met autisme vertelde me een paar weken geleden dat hij zo’n fijn gevoel krijgt van leuke activiteiten ondernemen met zijn vrienden. Het gevoel was helemaal nieuw voor hem, hij snapte het zelf niet zo goed. Dit voorbeeld illustreert volgens mij heel simpel de kracht van sociale motivatie. Deze jongen blijft, gemotiveerd door het fijne gevoel, met vrienden afspreken en hierdoor leert hij steeds beter hoe hij zich kan handhaven in sociale contact. Het is daarom belangrijk om jongeren met autisme te begeleiden bij alle sociale, maar ook emotionele en lichamelijke veranderingen, in de puberteit. Op die manier kunnen we hen ondersteunen deze complexe transitiefase goed door te komen.

PEERS training

De PEERS training is een evidence-based sociale vaardigheidstraining voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen met autisme. In deze training leren de jongeren vaardigheden, strategieën en krijgen zij handvatten aangereikt om vriendschappen te sluiten en te onderhouden. Sociale vaardigheden worden in de PEERS training op een natuurlijke, niet gekunstelde manier aangeleerd, hetgeen de kans op sociale leer- én succeservaringen vergroot.

Ontmoet autisme expert op CDSCS2014

Op de internationale conferentie CDSCS2014 zal de ontwikkelaar van de PEERS training, dr. Elizabeth Laugeson, een lezing en een workshop geven over deze training. Deze workshop is geschikt voor ggz-professionals, maar ook voor geïnteresseerde ouders. Op zaterdag 28 juni 2014 is er dus een unieke gelegenheid om deze expert op het gebied van autisme in Nederland te horen spreken! Meer informatie over het programma en de inschrijving van het congres via: www.cdscs2014.org.

Kirsten Visser Over Kirsten Visser

PhD student bij de Yulius Academie en het Erasmus MC – Sophia / psycholoog / geïnteresseerd in autisme in alle levensfases / Ik Puber-trainer / participant Academische Werkplaats Autisme Samen Doen! / is het liefst in de zon (hardlopend, met een drankje, of bij een inspirerende afspraak in tuin van de Yulius Academie)

Reacties

  1. De erfenis van het onvermogen.

Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Uw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten