Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Een complimentje in de klas: is het echt zo simpel? Kennis en kansen voor passend onderwijs

Het onderwijs heeft behoefte aan goede leerkrachten. Vooral nu leerkrachten zowel bij de academische ontwikkeling als bij de sociaal-emotionele en gedragsontwikkeling van leerlingen een belangrijke rol moeten gaan spelen. Maar wat maakt een goede leerkracht nu precies goed? En hoe kunnen we leerkrachten effectief begeleiden om een betere leerkracht te worden? Recente onderzoeksresultaten helpen ons een antwoord op te vinden op deze vragen die vooral met de komst van passend onderwijs van groot belang zijn.

Lesgeven is niet altijd makkelijk. Naast de didactische uitdaging om de stof goed en boeiend over te brengen vormt het gedrag van leerlingen soms een uitdaging voor leerkrachten. Deze uitdaging komt centraal te staan binnen passend onderwijs, waarbij het streven is om leerlingen met sociaal-emotionele en gedragsproblemen zo lang mogelijk op het regulier onderwijs te houden. In de praktijk komt dit erop neer dat leerkrachten geconfronteerd worden met een toenemend aantal leerlingen in de klas met AD(H)D, een stoornis in het autistisch spectrum, een taalachterstand of met een andere complexe zorgvraag. Het wordt dan ook een uitdaging voor leerkrachten om de les en de leerlingen in goede banen te leiden.

Echter, als de leerkracht het goed aanpakt en voldoende ondersteund wordt, kan hij of zij een belangrijke positieve invloed uitoefenen op deze leerlingen. Want op weinig andere plaatsen brengen kinderen zoveel tijd door. Waar psychiatrische of psychologische begeleiding vaak slechts enkele uren per week in beslag neemt, is er een substantieel aantal uren dat een kind in de klas zit en dus (positief) beïnvloed kan worden door de omgeving. Onderzoek laat zien dat een goede interactie met een leerkracht niet alleen een effect heeft op de leerprestaties, maar ook al binnen een schooljaar een positief effect kan hebben op de emotionele en gedragsproblemen van leerlingen. Dit geldt echter ook omgekeerd: een slechte relatie met leerkrachten kan juist negatief uitpakken. Dit is een belangrijk gegeven voor kwetsbare kinderen, want de belangrijke rol die leerkrachten kunnen innemen in hun ontwikkeling, biedt kansen voor verbetering van hun toekomstperspectief.

Een goede leerkracht in het passend onderwijs: hoe meet je dat eigenlijk?

Dat goede leerkrachten belangrijk zijn, realiseert de overheid zich goed. De kwaliteit van de leerkracht is een centraal thema in de Lerarenagenda 2013-2020, opgesteld door het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Maar wat maakt een leerkracht een goede leerkracht? Dit is niet alleen een leerkracht die een goede opleiding heeft gehad of die regelmatig aan bijscholing doet. Een goede leerkracht herken je als je hem of haar ziet lesgeven. Het is alleen lastig om precies te benoemen wat die leerkracht nu zo goed maakt. Is het de timing? Het boeiend vertellen? De juiste aandacht voor elke individuele leerling? Of is de X-factor van een goede leerkracht van dat alles een beetje.

Professor Robert Pianta, decaan aan de Curry School of Education aan de Universiteit van Virginia, heeft de missie op zich genomen om de kwaliteit van een leerkracht meetbaar te maken en heeft een observatiesysteem ontwikkeld waarmee de kwaliteiten van een leerkracht door een getrainde observator in kaart kunnen worden gebracht: het CLassroom Assessment Scoring System (de CLASS). De CLASS scoort leerkrachten op drie brede domeinen; emotional support, classroom organisation en instructional support, die zijn onderverdeeld in in totaal 12 onderliggende dimensies, die weer op het niveau van 3 tot 5 onderliggende indicatoren geobserveerd worden. Met deze complexe structuur wordt de X-factor van een goede leerkracht ontleed in allerlei kleine observeerbare elementen. De CLASS is nog niet in het Nederlands vertaald, maar kan een belangrijk kader bieden om niet alleen goed naar een leerkracht te kijken, maar ook om gedetailleerd, concreet en verbeteringsgericht over leerkrachtkwaliteit te praten.

De leerkracht op weg helpen met Taakspel

Minstens zo belangrijk als de vraag wat een effectieve leerkracht maakt, is de vraag hoe een leerkracht zijn/haar kwaliteit kan verbeteren. Hier kunnen leerkrachtinterventies een belangrijke rol spelen. Een leerkrachtinterventie die effectief is gebleken om leerkrachten handvatten te bieden om de gedragsontwikkeling van kinderen en jongeren positief te beïnvloeden is Taakspel. De principes van deze interventie zijn eigenlijk heel simpel: de leerlingen spelen in teams een ‘spel’ waarbij ze in klassenverband positief geformuleerde gedragsregels afspreken en in teams de verantwoordelijkheid dragen voor het behouden van een set punten door de regels niet te overtreden. De leerkracht complimenteert de kinderen die het goed doen, en besteedt minimale aandacht aan negatief gedrag. Deze ogenschijnlijk simpele interventie is in grote onderzoeken in de VS, Nederland en België effectief gebleken om niet alleen de gedragsontwikkeling van leerlingen positief te beïnvloeden, maar ook de sociale relaties van kinderen onderling. Structuur bieden en complimenteren dus. Simpel eigenlijk, lijkt het.

Maar zo simpel is het natuurlijk niet. In klassen met leerlingen met veel gedragsproblemen is het focussen op positief gedrag in plaats van het corrigeren van negatief gedrag helemaal niet zo makkelijk. Taakspel gaat dan ook gepaard met een intensief coachingstraject, waarbij de leerkracht stapje voor stapje begeleid wordt in de uitvoering van de principes van de interventie. Taakspel wordt nu ook onderzocht in complexe onderwijssituaties als het speciaal onderwijs, en er is steeds meer bekend over hoe en bij wie het werkt en waarom het soms zo lastig is om positief te blijven. En dat is maar goed ook, want passend onderwijs kan goede leerkrachten gebruiken en Taakspel kan hier mogelijk een rol in spelen.

Onderwijsthema’s op CDSCS2014

Op het congres CDSCS 2014 wordt aan deze en andere onderwijsthema’s uitgebreid aandacht besteed. Zo zal Robert Pianta op vrijdag 27 juni zowel een plenaire lezing als een meet-the-expert-sessie verzorgen en vindt die dag ook een symposium over Taakspel plaats. Bovendien wordt tijdens diverse andere lezingen aandacht besteed aan bijvoorbeeld autisme en sociale relaties in de klas en aan diverse nieuwe onderwijsinterventies. Meer informatie over het programma en inschrijving via: www.cdscs2014.org.

Nouchka Tick Over Nouchka Tick

senior onderzoeker Yulius Academie| geboren en getogen Rotterdamse | docent kinderpsychiatrische epidemiologie gz-opleiding | oud-deelnemer Nationale DenkTank 2007 | onderzoek naar leerkrachtinterventies en gedragsproblemen| moeder van een prachtige dochter| houdt van mooie verhalen en lekker eten | mediteert met beide voeten op de grond

Reageren