Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Getraumatiseerde pleegkinderen: hoe doorbreek je de negatieve cirkel?

Pleegouders hebben een bijzondere taak. Ze moeten een combinatie maken tussen ‘gewoon’ ouder zijn en hulp bieden bij complexe problematiek zoals ontwikkelingsproblemen en trauma. Daarbij is misschien wel de grootste uitdaging om niet alleen te reageren op signalen die het kind geeft, maar ook op signalen die het pleegkind niet geeft, terwijl die er volgens een normaal ontwikkelingspad wel zouden moeten zijn. Als pleegouders juist daarop reageren, blijken kinderen toch in staat om later positieve relaties op te bouwen. 

Verstoorde signalen bij pleegkinderen

De meeste kinderen zullen huilen en naar iemand toegaan om zich te laten troosten, als ze zijn gevallen. Chantal niet. Zij was thuis niet gewend om getroost te worden. Nu Chantal in een pleeggezin woont, zoekt ze nog steeds geen steun als ze pijn heeft of bang is. Als ze valt, huilt ze niet, maar loopt ze weg en geeft ze soms iemand anders de schuld. Soms reageert ze zelfs helemaal niet als ze valt en komt de juf of pleegouder er pas later achter dat ze een zere knie heeft. Chantal geeft de signalen niet af en wordt daardoor ook niet getroost, terwijl ze het juist zo hard nodig heeft.

Veiligheid creëren

Het is belangrijk dat pleegouders een veilige haven bieden, waar pleegkinderen de veiligheid en troost kunnen vinden die ze nodig hebben. Zo’n veilige haven geeft het kind de kans om zelf op onderzoek uit te gaan, wetend dat er iemand is die hem of haar daarbij steunt en stimuleert. Ondertussen moet die veilige haven de signalen die het kind geeft, opvangen en daar adequaat op reageren. Door op de juiste momenten hulp aan te bieden en voorspelbaar te reageren, zal het kind zich steeds veiliger gaan voelen. Door een afwijzende of onvoorspelbare reactie zal het kind daarentegen leren om geen steun meer te zoeken in tijden van verdriet en angst.

Die veilige haven moet er niet alleen zijn op momenten dat het kind hulp nodig heeft, maar moet ook de gelegenheid bieden om plezier te delen. Een kind dat vol trots een zelfgemaakte tekening laat zien, doet dat om een liefdevol compliment te krijgen. Bij een negatieve reactie, of helemaal geen reactie, leert het kind (onbewust) dat het niet de moeite waard is om trots te zijn. Gevolg kan zijn dat het kind zijn gevoelens minder vaak en duidelijk uit en zijn zelfvertrouwen schade oploopt.

Waar gaat het mis?

Bij het gemis van een veilige haven reageren sommige kinderen (zoals Chantal) door contact te vermijden. Andere kinderen gaan juist op extreme manier op zoek naar contact. Zo zijn er ervaringen van pleegouders waarbij kinderen continu de nabijheid zoeken en geen seconde alleen willen zijn. Ook sterk aangepast gedrag komt voor, en kan een gevolg zijn van de angst om weggestuurd te worden. Andere kinderen reageren juist met agressie, omdat zij geleerd hebben dat ze daardoor in ieder geval aandacht krijgen. Negatieve aandacht is tenslotte ook aandacht. Helaas kunnen de gedragsproblemen van een kind zo groot zijn dat het niet meer te hanteren is in het pleeggezin en het kind overgeplaatst moet worden. Terwijl dat voor een pleegkind juist een ongewenste situatie is.

Cirkel doorbreken

Onderzoek laat zien dat het aantal keren dat een kind wisselt van pleeggezin voorspellend is voor toekomstige psychische, gedrags- en emotionele problemen. Hierdoor neemt de kans toe dat het in een volgend pleeggezin weer niet lukt. Hoe kan die cirkel doorgebroken worden? Met die vraag houden gelukkig vele professionals binnen de pleegzorg zich bezig. Wat blijkt: kinderen die opgegroeid zijn in een onvoorspelbare en inconsistente omgeving, zijn door nieuwe positieve ervaringen toch in staat om positieve relaties op te bouwen. Bijvoorbeeld door het kind tóch te troosten als het gevallen is maar niet huilt, of door het kind op de juiste momenten te complimenteren, kan hij die nieuwe ervaringen opbouwen.

Positief ouderschap bij pleegzorg

Om pleegouders te ondersteunen bij de omgang met hun pleegkinderen, zijn verschillende vormen van pleegzorgbegeleiding ontwikkeld. Door middel van bijvoorbeeld videobegeleiding en gesprekken leren ouders om de gedragssignalen van hun kind te herkennen, wat ervoor zorgt dat zij adequater op het gedrag van hun kind ingaan. Dit komt vervolgens het ontwikkelen van een veilige gehechtheid ten goede. In de studie Positief Opvoeden bij Pleegzorg onderzoeken de Universiteit Leiden en de Yulius Academie samen deze vormen van begeleiding. Hierbij werken ze samen met acht verschillende pleegzorginstellingen verspreid door heel Nederland (Horizon, Youké, Rubicon, Kompaan en de Bocht, Yorneo, Leger des Heils, Elker en Jeugdhulp Friesland). Het onderzoek valt onder het ConsenseP netwerk. Dit is een samenwerkingsverband op het gebied van trauma, hechting en pleegzorg tussen verschillende jeugdzorg- en ggz-instellingen en wetenschappelijke afdelingen.

Gabrine Jagersma About Gabrine Jagersma

orthopedagoog | chocoladeliefhebber | onderzoeker bij yulius academie op het gebied van autisme en pleegzorg | korfbal | pgb-begeleider | reizen

Comments

  1. Signalen van een pleegkind op tijd (h)erkennen luistert zeer nauw. http://t.co/ivMkT6aqMu #pleegzorg #jggz #trauma

Reageren