Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Op eigen kracht in het gareel

Het belangrijkste uitgangspunt van de nieuwe Wet op de Jeugdhulp is ‘eigen kracht’ . Ouders en kinderen met problemen moeten vooral geholpen worden weer van hun eigen mogelijkheden, hun eigen kracht, gebruik te maken. Hoe zij daarmee geholpen worden mogen ze straks echter niet zelf bepalen. Dat doet de gemeente waarin zij wonen. Hoe is dat te rijmen met het uitgangspunt ‘eigen kracht’?

Van recht op zorg naar zorgplicht

Het staat in de wet: iedereen in Nederland heeft recht op zorg. Maar voor jongeren duurt dat niet lang meer. Als straks de Tweede en de Eerste Kamer akkoord gaan met de nieuwe Wet op de Jeugdhulp, wordt het recht op zorg voor jongeren tot 18 jaar vervangen door een plicht van hun gemeente die zorg te leveren. De gemeenten hebben straks de plicht ervoor te zorgen dat jongeren gezond en zonder problemen kunnen opgroeien. Dat is mooi, lijkt het. En wat maakt het uit? Is het recht om zorg te krijgen niet hetzelfde als de plicht om die zorg te leveren? Krijgen kinderen en jongeren in beide gevallen niet gewoon de zorg die zij nodig hebben? Dat is nog maar de vraag.

Burgemeester en wethouders weten wat goed voor u is

Volgens de wetgever wordt het allemaal veel beter omdat de gemeente straks verantwoordelijk is voor alle zorg: terwijl die verantwoordelijkheid nu ligt bij bijvoorbeeld Bureau Jeugdzorg, de jeugdreclassering, de forensische zorg, en de jeugdggz. Alles in één hand, onder één regie. Of dan alles ook echt beter gaat, daarover bestaan ernstige twijfels (zie bijvoorbeeld de blog van Robert Vermeiren). Er is echter nog een belangrijke verandering, een verbijsterende verandering. Dat is het volgende: De gemeente levert de zorg niet zo maar, zij levert de zorg alleen als dat nodig is. Dat lijkt logisch. Wie wil er nu onnodige zorg? Maar of het nodig is, dat bepalen niet de ouders of de kinderen zelf, maar het college van burgemeester en wethouders. En dat niet alleen. Zij bepalen ook welke zorg dat moet zijn. Zo staat het allemaal in de wet (artikel, 2.3). Ouders kunnen wel vinden dat hun kind hulp nodig heeft. Zij kunnen zelfs wel een idee hebben over welke hulp dat moet zijn. Daarin hebben zij echter niet de laatste stem. Burgemeester en wethouders zullen dat bepalen. Zij zullen ook beslissen over de aard van de hulp. Natuurlijk zullen zij dat niet zelf doen. Zij wijzen daartoe een instantie aan, die onder hun hoede gaat uitmaken wie welke zorg zal krijgen.

Het lot in eigen hand?

Bij het lezen van de Memorie van Toelichting op nieuwe Wet op de jeugdzorg struikel je over het belang van eigen kracht van jeugdigen en hun ouders. Op vrijwel iedere bladzijde wordt de term ‘eigen kracht’ ten tonele gevoerd. Meer gebruik maken van eigen kracht, van eigen mogelijkheden en van eigen sociale netwerken (en daarmee minder zorg, die eigen kracht is ook al goed voor de schatkist!). Als kinderen en ouders al zorg of hulp moeten krijgen, staat in de wet, dan moeten ze vooral geholpen worden hun leven weer in eigen hand te nemen. En wel zo snel mogelijk, zodat ze zo kort mogelijk afhankelijk zijn van hulpverleners. Dat zijn mooie uitgangspunten. Zegt de nieuwe wet niet op vrijwel iedere bladzijde dat mensen zoveel mogelijk hun lot in eigen hand moeten nemen?

Maar hoe is deze nadruk op zelfstandigheid dan te rijmen met deze bevoogdende regeling? Kennelijk vindt de regering dat het niet te gek moet worden met die zelfstandigheid. Als eigen kracht, eigen mogelijkheden en eigen sociale netwerken niet voldoende zijn en er toch hulp nodig is, dan is het weer niet de bedoeling dat ook dat lot in eigen hand genomen wordt. Zo ver gaat dat kennelijk niet. Dan neemt de gemeente de zaken over. Ouders, die gewend zijn zelf op zoek te gaan naar informatie, die op internet zoeken en informatie vragen van patiëntenverenigingen, die vaak allang weten wat ze willen voor hun kind, zij moeten het oordeel van een instantie van de gemeente afwachten (met de niet te vermijden vertraging als gevolg). Eigen kracht, eigen verantwoordelijkheid zijn mooi, maar dan wel op de manier zoals de gemeente dat wil.

Onnodige specialistische hulp

Maar waarom? Ik zoek het op in de Memorie van Toelichting bij de nieuwe jeugdwet: het huidige recht op zorg heeft gezorgd voor overmatig gebruik van te zware, specialistische zorg (par. 1.3, 1.4 en 2.1). Bij die specialistische zorg komen ouders met hun kind in de huidige situatie op verwijzing van hun huisarts, of van een andere hulpverlener, en soms ook op eigen initiatief. Hoe vaak is dat ten onrechte? Dat weten we niet. Daar zijn geen gegevens over. In Engeland is een groot, landelijk project opgezet om evidence based ggz-hulp voor iedereen beschikbaar te maken. Een verwijzing kan wel, maar is niet nodig. En zijn er veel onzin-aanmeldingen? ‘Nee’, zegt professor David Clark, een van de initiatiefnemers van het project, ‘het enige verschil tussen “verwezen” en “op eigen initiatief” is de motivatie. Mensen die op eigen initiatief zijn gekomen, zijn gemotiveerder voor hulp. Zij zijn sneller beter’.
In Nederland heeft de regering geen boodschap aan dit soort kennis en ervaring. Op grond van een mening, van een idee, niet onderbouwd door welk onderzoek dan ook, wordt vanaf 2015 het recht op zorg voor jongeren opgeheven en bepaalt de gemeente wat goed is voor hen. Over ‘eigen kracht’ gesproken!

Zie ook de blog van Robert Vermeiren: De illusie van ontschotte jeugdzorg.

Else de Haan About Else de Haan

hoogleraar psychologie bij de UvA (Onderwijskunde) en de Bascule | behandelt kinderen met ernstige dwangstoornissen | onderzoekt emotionele stoornissen bij kinderen en jongeren | gek op zeilen, roeien en zwemmen en woont daarom ook op het water

Comments

  1. Op eigen kracht in t gareel http://t.co/UYZn8oYjw7 ‘Eigen’ kracht, gemeente bepaalt. Plus vb Engeland waar ggz vrij beschikbaar is #jeugdwet

  2. via @AnkeElze
    Op eigen kracht is voor Nederland blijkbaar nog geen ‘op eigen regie’.
    http://t.co/2LaczD7C30

  3. Je mag hopen dat de #eerstekamer wel behoefte heeft aan besluitvorming op basis van kennis en ervaring. http://t.co/qnEq4MtKhQ

  4. Bevoogdende regelgeving moet eigen kracht bevorderen. http://t.co/qnEq4MtKhQ

  5. Marieke Broekhuis says:

    Tja.. zo kan je er ook over denken. Ik denk dat eigen kracht betekent dat wat betrokken burgers zelf denken dat goed voor hen is, leidend moet zijn in de oplossing.

  6. Niet hóe maar dát we het doen is het uigangspunt vd #jeugdwet. Maatwerk in gedrang? ‘Op eigen kracht in het gareel http://t.co/6cNbD1vzEQ

Reageren