Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Effectieve medicatie: penny wise, pound foolish

De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) inclusief de psychiatrie staat in Nederland niet hoog aangeschreven. Nu de DSM-5 is verschenen, is de storm van DSM-bashing enigszins geluwd. Maar blijven hangen is een breed geëtaleerd gevoel dat mensen met psychische en gedragsproblemen, jong of oud, man of vrouw, blank of allochtoon, op een tamelijk willekeurige wijze worden geëtiketteerd, afgestempeld en in het verkeerde vakje gestopt, waar ze onnodige en niet-effectieve medicatie krijgen voorgeschreven.

Antidepressiva bij allerlei soms vage klachten van angst en depressie, psychostimulantia voor mensen met last van ADHD. Voor kinderen, jongeren en ook steeds meer voor volwassenen. De stichting farmaceutische kengetallen rechtvaardigt haar bestaan door jaarlijks een ronkend persbericht uit te geven over de verdere toename van het aantal recepten methylfenidaat en verwante middelen. De boodschap is duidelijk: dit is onwenselijk, neen, dit is zonder meer slecht en schadelijk. Intrinsiek slecht.

Jongeren zijn kwetsbaar, je weet maar nooit …

Daarom roepen media en politiek om het hardst dat jongeren minder medicatie moeten gebruiken. Immers: jongeren zijn kwetsbaar, hun lichaam en hersenen zijn nog in ontwikkeling. En onze kennis van de lange-termijn effecten van medicijnen op de ontwikkeling van de hersenen is nog onvoldoende. Je weet maar nooit. Misschien blijkt later, wanneer al die met medicatie behandelde jongeren volwassen zijn, dat hun hersenen zijn aangetast en onherstelbaar zijn beschadigd. Dat is natuurlijk een open deur, er is altijd wel behoefte aan meer onderzoek.

Draaien we met zijn allen door?

Natuurlijk is het een teken aan de wand wanneer een steeds groter percentage van onze jongeren de diagnose ADHD of autisme krijgt, met de bijbehorende medicatie. Dit vraagt inderdaad om verdere analyse. Is onze samenleving aan het doldraaien ? Lopen jongeren eerder vast, omdat ze onvoldoende zijn toegerust om alle binnenkomende informatie te verwerken? Ontbreekt het aan rust, reinheid en regelmaat in de gezinnen ? Zijn jongeren veel sneller gestrest dan vroeger ? Ontbreekt het hen aan innerlijke rust om hun dag te plannen, een paar uur een boek te lezen en op school op te letten ? Zijn wij volwassenen te weinig geduldig met jongeren en zelf te gemakzuchtig, druk of gestrest om als ouders, buurtgenoten en leraren in de begeleiding te investeren ? Is onze tolerantie voor ongeordend, chaotisch en hinderlijk gedrag afgenomen ? Accepteren we steeds minder dat kinderen niet perfect zijn maar iets mankeren ? Maken we bij wijze van spreken van elk onschuldig moedervlekje een medisch probleem waar de dermatoloog op zijn minst naar moet kijken en ons vanaf moet helpen ?

Onder een ideologisch vernis

Het probleem is dat onze samenleving onvoldoende tijd neemt om over deze vragen na te denken. We schieten door naar snelle en gemakkelijke oplossingen. We kunnen inderdaad niet passief blijven toekijken wanneer de kosten voor de gezondheidszorg jaar in jaar uit toenemen, en op den duur ons gehele nationale inkomen gaan opsouperen. Maar de politiek hijgt zichzelf in de nek. Zij rechtvaardigt een ordinaire bezuinigingsmaatregel als de transitie van de jeugdzorg naar de gemeenten met prachtige ideologische redeneringen.

Medicatie werkt

Terwijl er inmiddels veel onderzoek gaande is naar de gevaren van de medicijnen. Wat we nu weten is dat de hersenen van behandelde ADHD’ers in grootte en structuur veel meer op de hersenen van normale kinderen lijken dan de hersenen van onbehandelde kinderen. We weten ook dat kinderen met ADHD die medicatie krijgen eerder een lager dan een hoger risico op latere verslaving hebben vergeleken met ADHD-kinderen die geen medicijnen slikken. Ook dat volwassenen met ADHD tijdens gebruik van medicatie veel minder antisociaal en crimineel gedrag vertonen dan in periodes zonder medicatiegebruik.

Tel uit je winst

Feit is verder dat de evidentie voor behandeling van ADHD met medicatie staat als een huis. Medicatie is in de meeste gevallen een zeer effectieve manier om de symptomen van ADHD te verminderen. Veel kosteneffectiever in elk geval dan allerlei psychologische behandelingen. Om van de evidentie voor de niet-medicamenteuze behandelingen nog maar te zwijgen. Dus in een tijd van financiële krapte en stagnerende economie zou ik zeggen: tel uit je winst!

Jan Buitelaar Over Jan Buitelaar

hoogleraar Psychiatrie en Kinder- en Jeugdpsychiatrie Radboud Universiteit | vader van 3 kinderen | senior onderzoeker aan het Donders Instituut | fotograaf | bestuursvoorzitter bij het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie | fanatiek jogger | hoofd Karakter Universitair Centrum | verslaafd aan Indonesisch koken

Reacties

  1. Sommige van de onderzoekers achter de belangrijkste studie uit 1999 (conclusie: medicatie is effectief, gecombineerde behandeling niet) geven nu aan dat het ontwerp van de studie een vertekend beeld gaf. Goed artikel in NY Times hierover: http://www.nytimes.com/2013/12/30/health/adhd-experts-re-evaluate-studys-zeal-for-drugs.html?hpw&rref=health

  2. Effectieve medicatie: penny wise, pound foolish http://t.co/5zEEdUXnVs waarom vragen, worden die door de #transitie eigenlijk wel beantwoord

  3. Beste dr. Buitelaar, ik vind het goed dat u dit schrijft. Het is wel zo dat er nergens meer rust en stabiliteit is dan bij ons thuis. Elke spannende activiteit laten we achterwege. Mijn man en ik doen ook zelf niets bijzonders meer (naar popconcerten gaan), omdat dat te veel indruk maakt op onze zoon en weer onrust geeft. Veel ontspanning in de natuur, zonder druk, geen games, geen frisdrank, etc. Daar waren we al mee begonnen voor we naar jeugd-GGZ gingen, maar pas daar leerden we hoe we onze zoon op de juiste manier kunnen opvangen. Het is immers onmogelijk om met je kind te communiceren als je op een inzichtbare muur stuit en je weet in de verste verte niet wat die muur inhoudt. Als je niet weet wat er met je kind is, lijkt het iets veel ernstigers (lees: griezeligers).

    En dan nog dit: ik ken nogal wat mensen die hun kinderen van hot naar her slepen en veel onrust in hun leven hebben, alle volwassenenfeesten worden bijgewoond door hun kroost. Toch vallen deze kinderen niet op op school en gedragen ze zich stabiel, ook als ik er op bezoek ben. Het ene kind kan nu eenmaal meer hebben dan het andere. Ik had zelf last van ernstige geluidsoverlast op het werk tijdens de zwangerschap, en mijn moeder werkte desnoods in omgeving met zware milieuvervuiling. Ik groeide er ook in op. Dat zijn erkende hypotheses over het in de hand werken van autisme of ADHD bij het nageslacht. We weten ook dat oudere ouders een biologische factor zijn. Waarom niet wat meer voor zieke leefomstandigheden buiten opvoeding om benadrukken om een en ander duidelijk te maken aan politici?

    We maken de omstandigheden thuis perfect voor onze zoon, dat erkent familie die in de zorgsector werkt, en ook onze hulpverleners zien dat. Het is nodig, omdat onze kinderen het tegenwoordig moeten redden op een reguliere school i.p.v. het speciaal onderwijs. Dat zet kind en ouders uiteraard nog veel zwaarder onder druk. Toch is structuur en rust thuis een druppel op een gloeiende plaat. Wat maakt dat de samenleving zo graag roept dat het aan opvoeding ligt, van ouders die nota bene zoveel extra moeite doen en al zo veel geleerd hebben over hoe onze kinderen te helpen?? Dit onderschatten van ouders is beslist niet heilzaam voor je ‘eigen kracht’. Dat is het tegengestelde van ‘empoweren’ waar de politiek de mond van vol heeft.
    Die moedervlekken worden steeds vaker gewoon weggebrand door de huisarts, omdat hij/zij ze beter dan vroeger kan taxeren. Maar bij autisme is dat delegeren niet afdoende.

    Ik steun de ‘petitie jeugd-ggz’ van harte. Op uitdrukkelijk verzoek van onze zoon moet ik helaas anoniem blijven.

  4. We weten dat kinderen met ADHD door medicatie eerder een lager dan een hoger risico op latere verslaving hebben http://t.co/JCSQbXOmDu

  5. via @oosterhoff2
    1.Beter of slechter? hersenen van met medicijnen behandelde ADHD-ers die meer lijken op “normale”
    http://t.co/7tizmtoxte

  6. Prof. Buitelaar: Overheid rechtvaardigt ordinaire bezuinigingsmaatregel transitie jeugdzorg met ideologische redenen. http://t.co/dqhfetguY5

  7. Menno Oosterhoff Menno Oosterhoff zegt:

    Ik hoop maar dat de voorstanders van de transitie dit niet misbruiken om te zeggen dat er geen bezwaar is tegen de transitie omdat de medicatie nog wel vergoed wordt door de verzekering.
    Natuurlijk is een behandeling pas op zijn plaats als er goede diagnostioek gedaan is en dat wordt door de transitie ernstig bedreigd. Met name ADHD wordt weggezet als een excuus van gemakzuchtige ouders en een verzinsel van etikttenplakkende dokter die graag mensen volstoppen met pillen. Het motto “Demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren” geeft aan dat kennelijk gedacht wordt dat de gezondheidszorg het probleem is.
    Laten we hopen dat de eerste kamer alsnog inziet dat het oinderbrengen bij de gemeente van de jeugdggz heel slecht is voor kinderen met psychische problematiek en hun ouders.

Reageren