Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

Gevangen + Gek = Gevaarlijk Gek?

Mensen hebben het genoegen –of het ongenoegen – dat ze per seconde ongelooflijk veel prikkels registreren en moeten verwerken. Ontzettend vermoeiend, in die mate zelfs dat ik het soms betreur dat de uitvinding van het begrip ‘stereotype’ nooit echt op waarde werd geschat. In deze post wil ik het hebben over een stereotype dat niet nieuw is, maar waar ik als wetenschapper vaak ongemakkelijk de wenkbrauwen bij frons, omdat bepaalde combinaties van stereotypes in hun samenspel een loopje kunnen nemen met “de waarheid”.

Hoe geruststellend is het niet om als man te zien hoe een vrouw achter het stuur weer links met rechts verwart. Of om als Vlaming te zien hoe een Nederlander in een overvolle tram weer eens veel te luid fluistert door zijn mobieltje. Het gebruik van stereotypes stuit me echter ook vaak tegen de borst, en niet alleen als het weer eens gaat over Belgen. Maar laat ik het eerst afzonderlijk hebben over stereotypes die raken aan twee onderwerpen die al enige tijd ’hot‘ zijn in allerhande media, namelijk: jeugddelinquentie en geestelijke gezondheid.

Verleden beste voorspeller toekomst

Er gaat geen dag voorbij of er verschijnt wel ergens een artikel dat de verloedering van en de toenemende criminaliteit door de jeugd van tegenwoordig dik in de verf zet. Uiteraard heeft een klein groepje gedetineerde delinquente jongeren ernstige misdrijven op hun kerfstok. Dus het klopt ook dat deze groep jongeren per definitie een grotere kans heeft om in de toekomst opnieuw ernstig in de fout te gaan. Het stereotype dat deze jongeren een gevaar zijn voor de samenleving, verwijst naar een aloude wijsheid dat crimineel verleden de beste voorspeller is voor toekomstige criminaliteit. Een wijsheid die overigens al herhaaldelijk wetenschappelijk werd bevestigd, onder andere door ondergetekende.

Verhoogd gevaar?

Gevaarlijk wordt het wanneer –bijvoorbeeld de goegemeente – gedetineerde delinquente jongeren die bovenop hun crimineel verleden ook nog eens een psychiatrische stoornis hebben, als uiterst gevaarlijk gaat beschouwen. Dat dit stempel schadelijk is voor de ontwikkeling van deze jongeren, moet er dan maar bij worden genomen. Jongeren die na hun vrijlating beroep willen doen op geestelijke gezondheidszorg glippen vaak tussen de mazen van het net, omdat de meeste voorzieningen ‘nu eenmaal niet uitgerust zijn om jongeren met een verleden van agressie en criminaliteit op te vangen’. Maar doorstaat het stereotype van de ‘gevaarlijke gek’ een kritische toetsing? En zo ja, in welke mate?

Kritische toetsing gevraagd!

Als het van casuïstiek afhangt, dan is het antwoord: ja. Helaas zijn er inderdaad criminele jongeren met een psychiatrische stoornis die feiten plegen die te gruwelijk voor woorden zijn. Wetenschap (en beleid) heeft in eerste instantie echter zelden met casuïstiek te maken. Een vraag die zich vanuit de wetenschap eerst opdringt, is of de groep gedetineerde delinquente jongeren mét een psychiatrische stoornis méér recidiveert dan de groep gedetineerde delinquente jongeren zonder een psychiatrische stoornis. Wetenschappelijk onderzoek, onder andere door ondergetekende, toont vooralsnog aan dat dit niet het geval is. Als wetenschappers al een relatie vinden tussen psychiatrische stoornissen en recidive, dan is het voornamelijk de aanwezigheid van aan middelen gerelateerde stoornissen die de kans op recidive lijkt te verhogen, en dan nog niet altijd voor de meest ernstige vormen van criminaliteit zoals geweld en ernstige vermogensdelicten.

Om het af te leren, dat gebruik van stereotypes

Uiteraard is ook wetenschappelijk onderzoek steeds in ontwikkeling en moeten wij onderzoekers een aantal zaken nog ophelderen vooraleer we met zekerheid kunnen zeggen dat het stereotype van de gevaarlijke gekke crimineel niet overeind blijft. Of hoe de onderzoeker het stereotype dat onderzoekers altijd meer onderzoek nodig achten nog maar eens bevestigt. Zou de vrouw die links met recht verwart zichzelf ook in een stereotype herkennen? En de Nederlander die een paar decibels te luid fluistert?

Meer informatie: Psychiatric Disorder in Detained Male Adolescents as Risk Factor for Serious Recidivism.

Olivier Colins Over Olivier Colins

senior onderzoeker Curium-LUMC | maatschappelijk werker | orthopedagoog | vlaming

Reageren