Over kinderen, hun psychische problemen, hun ouders en hun behandelaars.

De nieuwe jeugdwet gaat niet over jeugd, noch over opvoeding

De stelselwijziging – de decentralisatie van alle jeugdhulp naar de gemeenten – wordt beschreven in de nieuwe jeugdwet. Wat een gekke naam eigenlijk. Hebben we ook een ‘volwassenenwet’? Of een ‘ouderenwet’? De nieuwe jeugdwet gaat niet over de jeugd. Die groep is te divers, te kleurrijk, te dynamisch om in een wet te vangen. Als ze de wet nou eens ‘wet voor ouders’ had genoemd, dat was passender geweest.

De memorie van toelichting begint met: Alle kinderen moeten gezond en veilig kunnen opgroeien (let op het woord ‘moeten’). ‘Jij móet gezond kunnen opgroeien’. Hier staat onzin. Hun talenten ontwikkelen en naar vermogen participeren in de samenleving. De ouders zijn hier eerst voor verantwoordelijk. Ja, nogal logisch. Ouders willen uiteraard niets liever: een gezond kind dat niets naars overkomt en dat zijn of haar talenten ontdekt en ontwikkelt en lekker meedoet als het volwassen is. Waarom moet dat in een wet worden opgeschreven? Blijkbaar gaat onze overheid ervan uit dat de kinderen in Nederland geteisterd worden door onverantwoordelijke ouders? Deze impliciete twijfel aan het vermogen van ouders om hun kinderen klaar te stomen voor de maatschappij is schadelijk en diskwalificerend. Alsof je ouders moet herinneren aan hun primaire verantwoordelijkheden. Of aan hun ouderlijk instinct.

Lees de noodkreet van Desiree van Doremalen: geef ouders de regie!

Ministers corrigeren moeders

Ouders krijgen nota bene een openbare ‘schrobbering’. De vorige minister (Marja van Bijsterveldt op 30 november 2011) én de huidige minister van onderwijs (Jet Bussemaker, dit jaar op Moederdag) uitten scherpe kritiek, respectievelijk op moeders die zich te weinig met de educatie van hun kinderen inlaten en op vrouwen die liever thuis blijven moederen. Dat is ondermijning van het gezag van ouders en zoiets komt het vertrouwen in ouders niet ten goede. Hun doel – de socialisatie van kinderen en ‘participeren in de samenleving’ – bereiken de ministers hiermee zeker niet. Hoezo krijgen ouders herhaaldelijk de schuld van veel maatschappelijke problemen? Het kabinet-Kok II vond al in 2001 dat ouders de opvoeding te zeer aan ‘anderen’ overlieten (de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling schreef er een rapport over). Niet alleen ‘Schatjes’ of het real-life privéleven van Ozzy Osbourne, ook andere speelfilms en tv-programma’s schilderen ouders af als nietsnutten die geen gevoel hebben voor de behoeften van kinderen en die niet verantwoordelijk zijn. De overheid wil het ‘jeugdstelsel’ (weer zo’n woord? Het jeugdstélsel ?) wijzigen en begint dan met ouders als eerst verantwoordelijken aan te wijzen voor het gezond en veilig móeten opgroeien van hun kind. De nieuwe wet gaat blijkbaar niet over jeugd, maar over de socialisatie van ouders. Kinderen hebben geen opvoedingsproblemen, ouders hebben opvoedersproblemen. Onze regering blijkt er een ‘heilsvisie op kind en gezin’ op na te houden – giet het in de vorm van een lijst met geboden en het zou in de Bijbel niet misstaan. Hoe (post-)paradijselijk de gevolgen van de transitie jeugdzorg zullen zijn, schetste René Clarijs in ‘Jeugdbeleid‘ (nr. 3, 2012). Zijn kwalificatie: een ‘dreigende beleidsklucht’. Het beleid dat uit de nieuwe ‘jeugd’wet resulteert zal zich niet beperken tot de specifieke, traditionele groep ‘probleemouders’. Het zal ingrijpender zijn dan vroeger, het zal veel meer ouders raken.

Geef ouders ruimte, volg hún route

Een wet-voor-opvoeders – de nieuwe jeugdwet dus – is overbodig als we met onze tijd meegaan door veel beter naar ouders te luisteren en hun initiatieven te ondersteunen. Ze zijn overal te vinden op scholen, in de wijken, in het verenigingsleven. Geef ouders de kans om af te wijken, al naar gelang hun kijk op de omstandigheden; voor het ene kind is een zes geweldig, voor een ander een teleurstelling. De overheid is veel te ijverig met het traditionele model tot elke prijs te handhaven. Maatschappelijke participatie is niet gelijk aan ‘brave, hardwerkende burgers’. Geef ruimte voor afwijken van het stereotiep, ‘het gelukkige gezin’ – zie de gelukkige huisvrouw – en bied ruimte voor diversiteit. We zijn allemaal opgevoed, dus we weten er alles van. Ouders zijn ook kinderen geweest. Iedereen heeft opvoedingswijsheid. Opvoeden is zwaar, en komt bij andere zware taken (zeker in crisistijd). Opvoeden is leuk en bevredigend. Opvoeden gaat meestal goed. Fouten zijn bijna nooit onherstelbaar. Wanneer ouders hulp zoeken, moeten wij als professionals de route van de ouders volgen, niet die van onszelf. De plattegrond van die route is allang uitgetekend en de weg loopt langs bekende steunpunten, inclusief ‘eigen kracht’ (alsjeblieft zonder daar een hulpverleningsmethodiek van te maken) en de huisarts (die de gezinnen en familie vaak al generaties kent). We kunnen die route volgen zonder nieuwe systemen op te tuigen, onzekere transities in gang te zetten of CJG-achtige loketten op te richten waarop ouders niet zitten te wachten. Verder kunnen we als professionele helpers ons stinkende best doen om de risico’s te managen: kwetsbare kinderen en gezinnen met jonge kinderen goed in beeld te krijgen en te houden en waar nodig deskundige hulp te verlenen.

Ariëlle de Ruijter Over Ariëlle de Ruijter

directeur samenwerkingsverband amsterdam-diemen | leest op zondag alle weekendkranten | praktiserend psycholoog | voorzitter Vereniging voor Kinder- en Jeugdpsychotherapie | bestuurslid P3NL | geen tijd voor hobby's

Reacties

  1. Uit ons hart gegrepen! “@_Dennis_Peters: ‘Nieuwe jeugdwet gaat niet over jeugd, noch over opvoeding’ http://t.co/DSC9zsgyp1 via @DeKennis””

  2. http://t.co/rs4NfJFTPQ
    Dat de eerste kamer dit stuk van Arielle de Ruijter goed zal gaan bestuderen en de #jeugdwet tegenhoudt.

  3. Klare taal. Geef ouders echt de regie. “De nieuwe #jeugdwet gaat niet over jeugd, noch over opvoeding http://t.co/fdQreIv8cX

  4. Arielle bedankt blij met dit blog!! Gisteren hoorde ik een directeur van een basisschool nog zuchten en steunen dat het zo moeilijk was ouders op de juiste toon aan te spreken. Een ZAT-team was misschien wat overweldigend. Daar hadden ze een cursus voor gedaan dus nu konden ze ouders goed voorbereiden. Maar 9 van de 10 keer als er een probleem met een kind is ligt dat toch aan thuis. Deze man noemde zich idealist en realist. Hoezo ouders serieus nemen?

  5. En in het verlengde hiervan: als de wet wel doorgaat is het probleem dat ouders met kwetsbare kinderen niet meer zelf mogen kiezen waar ze hulp vragen, omdat de gemeente dat gaat bepalen. Terwijl aanpak en kwaliteit sterk verschillen van team tot team en van hulpverlener tot hulpverlener.

  6. Renee Arnold zegt:

    Arielle’s commentaar is mij uit het hart gegrepen. Overheid stop het ouder bashen! Wordt ouder knuffelaar i.p.v. het beter te weten en zelf in gebreke te blijven. In de afgelopen twintig jaar van mijn werk als kinder en jeugdpsychiater heb ik bij ouders een ontwikkeling gezien in de richting van steeds meer actieve betrokkenheid bij de behandeling van het kind. In het onderwijs daarentegen zie je hoe zorgleerlingen in toenemende mate gemangeld worden in een marktgestuurd onderwijssysteem. Nu regelmatig geschorste kleuters. Was vroeger een hoge uitzondering. Het staat allemaal keurig beschreven in het rapport Dijsselbloem, maar dat lijkt men bij het opstellen van de nieuwe wet even vergeten te hebben.

  7. Menno Oosterhoff Menno Oosterhoff zegt:

    Wat een vlammend protest tegen de uitgangspunten van de jeugdwet! De wet maakt de kans van het ten onrechte beschuldigen van ouders idd weer groter.
    Het artikel van Clarijs is inderdaad een heel goed artikel die duidelijk maakt welke enorme risico’s er zijn. Een dreigende beleidsklucht. Eerder spraken de hoogleraren psychiatire al over een historische vergissing. De kritiek komt nu van alle kanten. Ik geloof nog steeds dat het tij kan keren ondanks het feit dat er al heel veel geinvesteerd is in deze transitie. Dat laatste is wel erg voor de muzie uitlopen geweest. De wet is tenslotte helemaal nog niet aangenomen.
    Als je nog niet geteken hebt: http://www.petitiejeugdggz.nl